جت‌لگ اجتماعی؛ عادت خواب نوجوانان که ممکن است اضطراب آنها را بیشتر کند

چالش بازگشت به روال مدرسه پس از تابستان
با آغاز سال تحصیلی و بازگشت روال‌های روزمره به حالت عادی، بسیاری از نوجوانان پس از گذراندن تابستانی همراه با دیرخوابیدن و برنامه‌های نامنظم، در بیدارشدن‌های زودهنگام صبحگاهی با دشواری مواجه می‌شوند. در طول سال تحصیلی نیز، بسیاری از دانش‌آموزان روزهای هفته را با امید جبران خواب ازدست‌رفته در تعطیلات آخر هفته سپری می‌کنند؛ الگویی که پژوهشگران آن را «جت‌لگ اجتماعی» می‌نامند.

یافته‌های کلیدی پژوهش دانشگاه ساوتهمپتون
بر اساس مطالعه‌ای تازه در دانشگاه ساوتهمپتون بریتانیا، همین پدیده جت‌لگ اجتماعی می‌تواند تأثیر منفی قابل‌توجهی بر سلامت روان نوجوانان بر جای بگذارد. پژوهشگران معتقدند با توجه به تغییرات زیستی خواب در دوران نوجوانی، توجه جدی به نیازهای خواب این گروه سنی و حتی بازنگری در ساعت شروع مدارس می‌تواند راهکاری مؤثر در این زمینه باشد.

در این پژوهش که به‌صورت مرور نظام‌مند دوازده مطالعه با مشارکت بیش از دویست و سی هزار نفر انجام شده، مشخص شد نوجوانانی که سطح بالاتری از جت‌لگ اجتماعی را تجربه می‌کنند، احتمال بیشتری برای گزارش سطوح بالاتر اضطراب دارند. جالب آنکه این رابطه به‌نظر می‌رسد در قالب یک چرخه معیوب عمل می‌کند؛ چراکه سطوح بالاتر اضطراب نیز به‌نوبه خود می‌تواند پیش‌بینی‌کننده افزایش جت‌لگ اجتماعی باشد. با این حال، نویسندگان این پژوهش تأکید کرده‌اند که این یافته صرفاً بیانگر یک همبستگی است، نه رابطه علّی اثبات‌شده.

به گفته نویسندگان این مطالعه، این یافته‌ها اهمیت راهبردهای رفتاری معطوف به بهبود کیفیت و نظم خواب را به‌عنوان ابزاری مؤثر برای ارتقای سلامت روان در دوران نوجوانی برجسته می‌کند.

گستردگی اضطراب در میان نوجوانان جهان
اضطراب هم‌اکنون نیز شایع‌ترین مشکل سلامت روان در میان نوجوانان به شمار می‌رود. بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت، در سطح جهان، چهار و چهاردهم درصد از کودکان ده تا چهارده سال و پنج و پنج‌دهم درصد از نوجوانان پانزده تا نوزده سال، دچار اختلال اضطرابی هستند؛ حالتی که با احساس ترس یا دلشوره شدید و مداوم همراه است و کنترل آن دشوار خواهد بود.

نگرانی اصلی کارشناسان این است که مشکلات سلامت روان بروزیافته در دوران نوجوانی، می‌تواند پیامدهای بلندمدتی در سال‌های آتی زندگی افراد به همراه داشته باشد؛ موضوعی که بر ضرورت شناسایی و مداخله زودهنگام تأکید می‌کند.

چرا ساعت زیستی بدن نوجوانان تغییر می‌کند؟
هر فرد دارای کرونوتیپ یا الگوی زمانی مشخصی است که تعیین می‌کند صبح‌گاهی یا شب‌زنده‌دار باشد. بر اساس یافته‌های این پژوهش، اگرچه این ویژگی معمولاً در طول زندگی ثابت باقی می‌ماند، اما در دوران نوجوانی، تغییر قابل‌توجهی به‌سمت الگوی شب‌زنده‌داری رخ می‌دهد.

سارا چلاپا، از نویسندگان این مقاله در دانشگاه ساوتهمپتون، توضیح داد که در دوران بلوغ، ساعت درونی بدن معمولاً چند ساعت به تأخیر می‌افتد؛ به این معنا که نوجوانان به‌طور طبیعی دیرتر احساس خواب‌آلودگی می‌کنند و در شرایط ایده‌آل، باید دیرتر نیز از خواب بیدار شوند. وی همچنین به فشارهای متعددی که نوجوانان با آن روبه‌رو هستند اشاره کرد، از جمله شروع زودهنگام مدرسه و زمان قابل‌توجهی که در شبکه‌های اجتماعی سپری می‌کنند؛ عواملی که به‌ویژه در روزهای هفته، خواب کافی را از آنان می‌گیرد.

به گفته این پژوهشگر، تعارض میان این تمایل زیستی و ساعت شروع زودهنگام مدارس، شرایطی مشابه یک طوفان کامل برای بروز ناهماهنگی شبانه‌روزی ایجاد می‌کند؛ وضعیتی که در آن ساعت درونی بدن با برنامه زمانی دنیای بیرون هم‌خوانی ندارد.

لزوم بازنگری در سیاست‌های آموزشی
هانا راونهل، نویسنده اصلی این مقاله، تأکید کرد که ضروری است فراتر از اقدامات فردی نگاه کرد و بررسی نمود که ساختارهای گسترده‌تر اجتماعی چگونه می‌توانند بر کیفیت خواب افراد تأثیر بگذارند. به گفته وی، این مسیر باید با پذیرش تغییرات زیستی خواب در دوران نوجوانی آغاز شود، با حمایت از نیازهای خواب این گروه سنی ادامه یابد و در نهایت شامل بازنگری در ساعت شروع مدارس متوسطه برای پشتیبانی از سلامت و رفاه نوجوانان باشد.

نویسندگان این پژوهش در پایان تأکید کردند که توصیه‌های بهداشت عمومی باید توجه ویژه‌ای به ارتقای سلامت خواب در میان نوجوانان داشته باشند و بر اهمیت داشتن برنامه خواب منسجم و منظم تأکید کنند. در عمل، این رویکرد می‌تواند به معنای بازنگری مدارس در ساعت شروع کلاس‌ها و بازاندیشی والدین در تدوین قوانین استفاده از صفحه‌نمایش در ساعات شب باشد؛ تغییراتی ساختاری و به‌ظاهر کوچک که به گفته پژوهشگران، می‌توانند برای سلامت روان نوجوانان مؤثرتر از توصیه‌های ساده‌ای مانند «زودتر بخواب» عمل کنند.