به گزارش سیلاد معاون برق و انرژی وزارت نیرو در گفتوگو با روزنامه «ایران»، ریشه اصلی این ناترازی را در اقتصاد یارانهای و قیمتگذاری دستوری برق میداند؛ وضعیتی که به گفته او، علاوه بر نداشتن جذابیت در سرمایه گذاری و رشد مضاعف در مصرف، سیگنالی هم برای استفاده بهینه به مصرف کننده منتقل نمی کند.
مصطفی رجبیمشهدی در عین حال از بسته «۱۴ مگاپروژه» وزارت نیرو برای عبور از اوج بار تابستان خبر میدهد و تأکید میکند رفع ناترازی، بدون اصلاح همزمان تولید، مصرف و اقتصاد برق ممکن نیست.
بهطور کلی ریشه اصلی ناترازی برق در کشور را چه میدانید؟
بخش مهمی از ناترازی برق را باید در غیرجذاب بودن فضای کسبوکار صنعت برق طی سالهای گذشته جستوجو کرد. اقتصاد برق در ایران تا حد زیادی یارانهای است و قیمتها عمدتاً بهصورت تکلیفی تعیین شدهاند. در مقاطعی وزارت نیرو مسئول قیمتگذاری بوده، بعد این اختیار به دولت منتقل شده و اخیراً هم طبق قانون مانعزدایی از توسعه صنعت برق، چارچوب قیمتگذاری بهنوعی در قانون تثبیت شده است.
نتیجه این روند آن بوده که در یک دوره، تثبیت قیمتها و در دوره بعد، رشد نکردن متناسب قیمت برق با تورم، باعث کاهش سرمایهگذاری در صنعت برق شده است. طبیعی است وقتی سرمایهگذاری کاهش پیدا کند، توسعه ظرفیت تولید نیز عقب میماند و ناترازی تشدید میشود.
قیمتگذاری دستوری و پایین بودن نرخ برق چه اثری بر مصرف گذاشته است؟
قیمت پایین برق در برخی بخشها موجب میشود مصرف به شکل فزاینده بالا برود. وقتی سیگنال قیمتی درست به مصرفکننده منتقل نمیشود، انگیزهای برای بهینهسازی مصرف باقی نمیماند. نمونه آن رشد بالای مصرف در اوج بار است؛ بهطوری که در سال ۱۴۰۳ رشد اوج بار حدود ۸.۶ درصد گزارش شده و همین موضوع فاصله بین تولید و مصرف را بیشتر کرده است.
بنابراین ناترازی هم از سمت کمبود سرمایهگذاری و تولید شکل میگیرد و هم از سمت افزایش مصرف. از سال ۱۴۰۰ به بعد رشد مصرف افزایش قابلتوجهی داشته، در حالی که سرمایهگذاری در توسعه تولید برای پوشش این رشد کافی نبوده است. بر همین اساس گفته میشود ناترازی در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۰ هزار مگاوات رسیده است. البته اقداماتی که در دولت چهاردهم، بویژه در حوزه تجدیدپذیرها، آغاز شده تا حدی به ترمیم این وضعیت کمک کرده، اما همچنان برای جبران کامل ناترازی کفایت لازم وجود ندارد.
اگر قرار باشد از مسیر اقتصادی به درمان ناترازی برسیم، راهحل چیست؟
راهحل این است که یارانه برق هدفمند شود. یعنی بخشی از جامعه متناسب با سطح درآمد و مصرف زیر الگو، از برق یارانهای برخوردار باشند، اما مصرف مازاد بر الگو باید قیمت واقعیتری داشته باشد و از مسیرهایی مانند بازار برق و تابلوهای انرژی تأمین شود تا سرمایهگذاری برای توسعه ظرفیت نیروگاهی توجیهپذیر شود.
در کنار آن، باید بهرهوری مصرف در همه بخشها افزایش یابد. برای مثال در بخش صنعت، میزان برق مصرفی به ازای هر تن تولید هر محصول باید به استاندارد نزدیک شود و مصرف مازاد بر استاندارد، مشمول سازوکارهای قیمتی و بازارمحور شود. در بخش خانگی نیز طبق قانون مانعزدایی، مبنا الگوی مصرف است و بر این اساس، حدود ۷۵ درصد مشترکان زیر الگو مصرف دارند. برای مشترکانی که بالاتر از الگو مصرف میکنند، باید تعرفههای پلکانی افزایشی اعمال شود. منطق این سیاست آن است که یارانه به مصرف متعارف تعلق بگیرد، اما مصرف مازاد، هزینه واقعیتری داشته باشد. همچنین برای برق مازاد بر الگو میتوان از ظرفیت بورس انرژی و توسعه نیروگاههای خصوصی استفاده کرد تا مشترک، برق اضافه مورد نیاز خود را از مسیر بازار تأمین کند.
وزارت نیرو برای عبور از اوج بار تابستان امسال چه برنامهای دارد؟
وزارت نیرو برنامهای با عنوان «۱۴ مگاپروژه» را به شرکتهای زیرمجموعه ابلاغ کرده و چند محور اصلی را دنبال میکند. یکی از مهمترین محورها، افزایش ظرفیت تولید است؛ بهطوری که برنامهریزی شده حدود ۳۰۰۰ مگاوات نیروگاه حرارتی تا اوج بار امسال، نسبت به اوج بار سال گذشته، وارد مدار شود. این افزایش ظرفیت میتواند به کاهش فشار در دوره اوج مصرف کمک کند.
17302
