همزمان با حرکت صنعت از چت‌بات‌هایی که عمدتاً به پرسش‌های کاربران پاسخ می‌دهند به سمت سیستم‌هایی که می‌توانند برنامه‌ریزی کنند، از ابزارهای مختلف استفاده کنند و وظایف چندمرحله‌ای را انجام دهند، اصطلاحات تازه‌ای مانند «عامل هوش مصنوعی»، «هوش مصنوعی عمومی» یا AGI و «ابرهوش» وارد ادبیات فناوری شده‌اند.

این واژه‌ها فقط اصطلاحات فنی نیستند. شرکت‌های فناوری از آنها برای توضیح محصولات، چشم‌اندازهای آینده و مسیر توسعه خود به کاربران، توسعه‌دهندگان و سرمایه‌گذاران استفاده می‌کنند. به همین دلیل، تغییر واژگان صنعت می‌تواند نشانه‌ای از تغییر تمرکز آن نیز باشد.
 

از چت‌بات تا عامل‌های هوش مصنوعی

نسل نخست موج جدید هوش مصنوعی عمدتاً بر مدل‌هایی متمرکز بود که می‌توانستند متن و تصویر را درک کنند، محتوا تولید کنند و به پرسش‌های کاربران پاسخ دهند. اما مرحله بعدی توسعه به سمت سیستم‌هایی حرکت کرده است که صرفاً پاسخ نمی‌دهند، بلکه می‌توانند برای رسیدن به یک هدف، چند مرحله را پشت سر هم اجرا کنند.

اینجاست که مفهوم عامل هوش مصنوعی (AI Agent) اهمیت پیدا می‌کند. عامل‌ها می‌توانند از ابزارهای نرم‌افزاری استفاده کنند، با برنامه‌ها و سرویس‌های مختلف تعامل داشته باشند، اطلاعات را از منابع گوناگون دریافت کنند و بر اساس نتیجه هر مرحله، اقدام بعدی را انتخاب کنند.

در نتیجه، تفاوت اصلی با یک چت‌بات ساده این است که تمرکز از «تولید پاسخ» به «انجام کار» منتقل می‌شود. شرکت‌های مختلف در سال ۲۰۲۶ سرمایه‌گذاری بیشتری روی چنین سیستم‌هایی انجام داده‌اند و عامل‌های هوش مصنوعی به یکی از محورهای اصلی محصولات جدید تبدیل شده‌اند.

AGI؛ اصطلاحی که هنوز تعریف واحدی ندارد

اصطلاح هوش مصنوعی عمومی (AGI) مرحله‌ای فرضی از توسعه هوش مصنوعی را توصیف می‌کند که در آن یک سیستم بتواند طیف بسیار گسترده‌ای از وظایف شناختی را انجام دهد، نه اینکه مانند یک ابزار تخصصی فقط برای یک کاربرد مشخص طراحی شده باشد.

با این حال، یکی از مشکلات مهم درباره AGI این است که تعریف فنی واحد و مورد توافقی برای آن وجود ندارد. شرکت‌ها، پژوهشگران و متخصصان ممکن است معیارهای متفاوتی برای تشخیص رسیدن یک سیستم به AGI داشته باشند.

به همین دلیل، AGI فقط یک مفهوم فنی نیست و خودِ تعریف آن به بخشی از رقابت و بحث‌های صنعت تبدیل شده است. برای نمونه، در سال ۲۰۲۶ حتی اظهارنظرهای مدیران شرکت‌های بزرگ فناوری درباره اینکه آیا نسل فعلی سیستم‌ها به AGI نزدیک شده یا حتی به آن رسیده‌اند، بحث‌برانگیز بوده است.
 

«ابرهوش» وارد ادبیات رسمی آمریکا شد

تغییر مهم‌تر در واژگان هوش مصنوعی در روزهای اخیر رخ داده است. در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، دولت دونالد ترامپ با صدور فرمانی با عنوان «آغاز عصر ابرهوش»، به دستگاه‌های فدرال دستور داد در ارتباطات رسمی و برخی اسناد غیرقانونی خود به جای اصطلاح‌های «هوش مصنوعی» و «AI» از «ابرهوش» و مخفف SI استفاده کنند.

این تغییر در درجه نخست یک تغییر زبانی است و به معنای تغییر فوری تعاریف قانونی فناوری نیست. بر اساس گزارش IAPP، فرمان جدید دامنه فناوری‌هایی را که در این چارچوب «ابرهوش» نامیده می‌شوند، با تعریف قانونی فعلی هوش مصنوعی در قانون فدرال آمریکا هم‌راستا نگه می‌دارد.

البته «ابرهوش» پیش از این نیز در ادبیات فنی استفاده می‌شد؛ اما معنای رایج آن با کاربرد گسترده‌تر و رسمی جدید تفاوت دارد. در ادبیات فنی، ابرهوش معمولاً به سیستم فرضی‌ای اشاره می‌کند که در طیف وسیعی از توانایی‌های شناختی از انسان فراتر می‌رود.

وقتی واژه‌ها بخشی از رقابت می‌شوند

با پیشرفت فناوری، هر مرحله جدید نیازمند واژه‌ای برای تمایز خود از مرحله قبلی است. مدل‌های مولد، عامل‌های هوش مصنوعی، AGI و ابرهوش، هرکدام به نوعی تلاش می‌کنند تصویری از سطح متفاوتی از توانایی ارائه دهند.

در عین حال، نباید هر اصطلاحی را معادل یک دستاورد فنی مشخص دانست. واژه‌هایی مانند «عامل» می‌توانند به معماری‌های مختلفی اشاره کنند و حتی درباره AGI و ابرهوش نیز هنوز اختلاف نظر درباره تعریف و معیارهای دقیق وجود دارد.

این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا واژگان صنعت می‌توانند درک کاربران و سرمایه‌گذاران از توانایی واقعی یک محصول را تحت تأثیر قرار دهند. بنابراین، هنگام بررسی ادعاهای شرکت‌های فناوری، تفاوت میان نام تجاری، اصطلاح بازاریابی و تعریف فنی اهمیت زیادی دارد.

در نهایت، تغییر زبان صنعت هوش مصنوعی فقط نشان‌دهنده تغییر نام‌ها نیست؛ بلکه نشان می‌دهد تمرکز این حوزه از ساخت مدل‌هایی که اطلاعات تولید می‌کنند، به سمت سیستم‌هایی در حال حرکت است که می‌توانند از اطلاعات استفاده کنند، ابزارها را به کار بگیرند و وظایف را به‌صورت چندمرحله‌ای اجرا کنند. با این حال، اینکه این مسیر در نهایت به AGI یا ابرهوش منتهی شود و چنین مفاهیمی دقیقاً چه تعریفی داشته باشند، همچنان موضوع پژوهش و اختلاف نظر در صنعت است.