۲۲ مرداد ۱۴۰۵ – در حالی که خوزستان این روزها گرمای بیسابقهای را تجربه میکند، اداره کل هواشناسی استان با پیشبینی دماهای ۴۹ و ۵۰ درجه و حتی بالاتر در اغلب نقاط (به جز مناطق مرتفع شرقی و شمالی) از روز شنبه تا دوشنبه، هشدار سطح قرمز صادر کرده است. این هشدار که امروز (پنجشنبه) بهروز رسانی شد، زنگ خطری جدی برای سلامت عمومی و زیرساختهای شهری به شمار میرود و ضرورت اتخاذ تدابیر فوری مانند تعطیلی ادارات و دورکاری را دوچندان میکند.
بر اساس آخرین نقشههای پیشیابی، امروز و فردا (پنجشنبه و جمعه) دماهای ۴۸ و ۴۹ درجهای مورد انتظار است و از شنبه تا دوشنبه، روند افزایش دما تشدید شده و به مرز ۵۰ درجه و فراتر از آن خواهد رسید. این در حالی است که شبانهروز گذشته، شهر شوش با ۵۱ درجه سانتیگراد به عنوان گرمترین نقطه استان ثبت شده و اهواز نیز بیشینه دمای ۵۰ درجه را تجربه کرده است. تداوم چنین گرمای فرین، به ویژه هنگامی که با افزایش رطوبت و شرجی همراه شود، شرایطی طاقتفرسا و خطرناک برای تمام گروههای سنی ایجاد میکند.
مدیرکل هواشناسی خوزستان، محمد سبزهزاری، ضمن اشاره به تداوم جریانات گرم و مرطوب جنوبی تا اواسط روز یکشنبه، هشدار داده که این جریانات طی صبحگاه و شامگاه، رطوبت و شرجی را افزایش داده و مه رقیق را ابتدا در سواحل و مناطق جنوبشرقی و سپس طی روزهای جمعه و شنبه به بخشهای مرکزی، شمالی و غربی استان گسترش میدهد. ترکیب گرمای شدید با رطوبت بالا، شاخص «دمای احساسی» (Heat Index) را به مراتب بالاتر از عدد ثبتشده دماسنج میبرد و خطر گرمازدگی، گرفتگی عضلات، خستگی گرمایی و سکته گرمایی را به شدت افزایش میدهد. گروههای آسیبپذیر از جمله سالمندان، کودکان، زنان باردار، بیماران قلبی و تنفسی، و افرادی که ناچار به حضور در فضای باز هستند، در معرض بیشترین تهدید قرار دارند.
از منظر سلامت عمومی، قرار گرفتن طولانیمدت در دمای بالای ۴۵ درجه، حتی برای افراد سالم نیز غیرقابل تحمل است و بدن انسان توانایی دفع گرما از طریق تعریق را در رطوبت بالا از دست میدهد. این وضعیت میتواند به افزایش ناگهانی مراجعات اورژانسی، فشار بر بیمارستانها و حتی بروز فاجعههایی نظیر مرگ ناشی از گرما منجر شود. تجربه سالهای گذشته در خوزستان نشان داده که در چنین موجهایی، تعداد موارد گرمازدگی و تشدید بیماریهای مزمن به طور چشمگیری صعودی میشود. با این توصیف، ادامه فعالیت عادی ادارات و دستگاههای اجرایی در ساعات اوج گرما (از حوالی ظهر تا عصر) نه تنها جان کارمندان و مراجعان را به مخاطره میاندازد، بلکه بار سنگینی بر سیستم حملونقل و مصرف انرژی تحمیل میکند.
در کنار تهدیدات سلامت، گرمای ۵۰ درجهای فشار مضاعفی بر زیرساختهای شهری وارد میسازد. شبکه برق برای تأمین سرمایش، به حداکثر ظرفیت خود میرسد و احتمال خاموشیهای ناخواسته افزایش مییابد. همچنین در چنین شرایطی، تردد غیرضروری خودروها در سطح شهر، ضمن افزایش آلودگی هوا، خطر داغ شدن موتور و تصادفات ناشی از خستگی رانندگان را بالا میبرد. تعطیلی یا دورکاری ادارات، گامی مؤثر برای کاهش ترافیک، صرفهجویی در مصرف انرژی و جلوگیری از تجمع جمعیت در فضای باز است. بسیاری از کلانشهرهای جهان با تجربه موجهای گرمای شدید، ناگزیر به اتخاذ سیاستهایی نظیر تعطیلی مدارس و ادارات، کاهش ساعات کاری، و راهاندازی ایستگاههای خنککننده موقت روی آوردهاند. خوزستان نیز با توجه به پیشبینی هشدار قرمز، چارهای جز اقدام پیشگیرانه ندارد.
نکته قابل تأمل اینکه سبزهزاری همچنین از وزش باد با سرعت متوسط تا نسبتاً شدید در بخشهای شمالغربی، غربی و جنوبی طی روزهای یکشنبه و دوشنبه خبر داده است. این وزش باد هرچند ممکن است در ساعاتی از بعدازظهر تا حدی از شدت گرما بکاهد، اما به هیچوجه نمیتواند مانع از رسیدن دما به مرز ۵۰ درجه شود. بنابراین، تکیه بر وزش باد به عنوان راهحل طبیعی، پذیرفتنی نبوده و مدیریت فعال بحران از سوی مسئولان استانی ضروری است.
با استناد به دادههای موجود و هشدار قرمز صادره، انتظار میرود ستاد مدیریت بحران استان خوزستان و کارگروه سلامت و محیط زیست، هرچه سریعتر برای روزهای شنبه، یکشنبه و دوشنبه هفته آینده تصمیمگیری کرده و نسبت به تعطیلی تمامی دستگاههای اجرایی، بانکها و مراکز خدماتی (به استثنای مراکز درمانی و امدادی) اقدام کنند. همچنین دورکاری کارمندانی که امکان انجام وظیفه از خانه را دارند، میتواند راهکار جایگزین مناسبی باشد. علاوه بر این، ضروری است اطلاعرسانی گستردهای درباره اقدامات حفاظتی (نوشیدن آب کافی، پرهیز از فعالیت در فضای باز، استفاده از لباسهای خنک و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم هشداردهنده) از طریق رسانههای محلی و شبکههای اجتماعی انجام شود.
در پایان، نباید فراموش کرد که گرمای ۵۰ درجه پدیدهای عادی نیست و سکوت در قبال آن، پذیرش خطرات جانی و هزینههای سنگین درمانی را در پی دارد. تجربه تلخ سالهای اخیر نشان داده که اقدامات پیشگیرانه بهنگام، تأثیر چشمگیری در کاهش تلفات و حفظ آرامش جامعه دارد. هواشناسی خوزستان به وضوح اعلام کرده که «دمای بالاتر از ۵۰ درجه» در راه است؛ اکنون نوبت مدیران شهری و استانی است که با تصمیماتی قاطع، از سلامت مردم و پایداری زیرساختها محافظت کنند. تعطیلی و دورکاری، اگرچه گاه دشوار و هزینهبر به نظر میرسد، اما در مقایسه با بحران انسانی پیشرو، هوشمندانهترین و کمهزینهترین راهکار است. امید که مسئولان با نگاهی فرابخشی، این هشدار را جدی گرفته و هرچه زودتر دستورالعملهای لازم را ابلاغ کنند.
