راز هشدار زودهنگام زلزله در گوشی‌های اندرویدی؛ گوگل چگونه چند ثانیه زمان می‌خرد؟

به گزارش سیلاد بر اساس گزارش‌های اولیه، این زمین‌لرزه حدود ساعت ۳ بامداد به وقت قاهره رخ داد و مؤسسه ملی تحقیقات نجوم و ژئوفیزیک مصر بزرگی آن را ۵.۲ ریشتر اعلام کرد. این زلزله علاوه بر قاهره، در چند استان دیگر نیز احساس شد.

اما این پرسش مطرح می‌شود که چگونه یک تلفن همراه توانست پیش از احساس زلزله توسط کاربر، هشدار صادر کند؟ آیا این بدان معناست که گوگل توانسته زلزله را پیش‌بینی کند؟

پاسخ منفی است. در واقع، زلزله پیش از ارسال هشدار آغاز شده بود، اما امواج مخرب آن هنوز به محل حضور کاربران نرسیده بود و همین اختلاف زمانی امکان ارسال هشدار را فراهم کرد.
 

زلزله چگونه آغاز می‌شود؟

زمین از صفحات عظیم سنگی موسوم به صفحات تکتونیکی تشکیل شده است که به‌آرامی روی لایه‌های زیرین حرکت می‌کنند. زمانی که این صفحات در امتداد گسل‌ها دچار شکست یا لغزش ناگهانی شوند، انرژی زیادی آزاد شده و زلزله رخ می‌دهد.

این انرژی به شکل امواج لرزه‌ای از کانون زمین‌لرزه به اطراف منتشر می‌شود. درست مانند موج‌هایی که پس از افتادن یک سنگ در آب ایجاد می‌شوند، این امواج ابتدا به مناطق نزدیک‌تر می‌رسند و سپس با فاصله زمانی چند ثانیه تا چند دقیقه، مناطق دورتر را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
 

صفحات تکتونیکی زمین

نقش حسگرهای گوشی‌های هوشمند در هشدار زلزله

گوشی‌های هوشمند به حسگری به نام شتاب‌سنج (Accelerometer) مجهز هستند؛ حسگری که معمولاً برای تشخیص حرکت دستگاه، مانند چرخش نمایشگر، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

گوگل از همین حسگرها برای ایجاد یک شبکه گسترده تشخیص زلزله استفاده کرده است. هنگامی که تلفن همراه روی سطحی ثابت قرار دارد، شتاب‌سنج می‌تواند لرزش‌های زمین را ثبت کند؛ به‌ویژه اگر دستگاه در نزدیکی کانون زمین‌لرزه قرار داشته باشد.

البته سیستم هشدار به داده‌های یک گوشی متکی نیست، زیرا افتادن گوشی یا عبور یک وسیله نقلیه سنگین نیز می‌تواند لرزش مشابهی ایجاد کند. در عوض، سامانه گوگل به‌طور هم‌زمان اطلاعات تعداد زیادی از گوشی‌های حاضر در یک منطقه را بررسی می‌کند و در صورتی که الگوی مشابهی از لرزش در آن‌ها مشاهده شود، وقوع زلزله را تشخیص می‌دهد.
 

گوگل چگونه هشدار را ارسال می‌کند؟

پس از ثبت این داده‌ها، اطلاعات به‌صورت خودکار به سرورهای گوگل ارسال می‌شود. الگوریتم‌های این شرکت با تحلیل داده‌ها، محل تقریبی زلزله، شدت آن و مسیر حرکت امواج لرزه‌ای را برآورد می‌کنند و سپس برای کاربرانی که در مسیر این امواج قرار دارند، هشدار ارسال می‌شود.

گوگل نتایج عملکرد این سامانه را در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۵ در نشریه معتبر Science منتشر شد، تشریح کرده است.

بر اساس این پژوهش، ۸۵ درصد از افرادی که هشدار دریافت کرده بودند، وقوع لرزش را نیز تجربه کردند و ۳۶ درصد از کاربران، هشدار را پیش از احساس زلزله دریافت کردند؛ عملکردی که به گفته پژوهشگران، با سامانه‌های لرزه‌نگاری سنتی و پرهزینه در بسیاری از مناطق قابل مقایسه است.

چرا هشدار زودتر از زلزله به گوشی می‌رسد؟

علت اصلی این موضوع، تفاوت سرعت انتقال داده و سرعت حرکت امواج لرزه‌ای است. امواج زلزله با سرعتی در حدود یک تا چند کیلومتر بر ثانیه در پوسته زمین حرکت می‌کنند، در حالی که داده‌های دیجیتال از طریق شبکه‌های ارتباطی تقریباً با سرعت نور منتقل می‌شوند. به همین دلیل، اطلاعات مربوط به وقوع زلزله می‌تواند پیش از رسیدن امواج لرزه‌ای به مناطق دورتر، به تلفن همراه کاربران ارسال شود.

البته مدت زمان هشدار برای همه یکسان نیست. افرادی که در نزدیکی کانون زلزله قرار دارند، ممکن است لرزش را هم‌زمان با هشدار یا حتی پیش از دریافت آن احساس کنند، زیرا سامانه برای جمع‌آوری داده‌ها، تأیید وقوع زمین‌لرزه و ارسال هشدار به چند ثانیه زمان نیاز دارد.

در مقابل، کاربرانی که در فاصله بیشتری از کانون زلزله قرار دارند، ممکن است چند ثانیه یا حتی چند ده ثانیه فرصت داشته باشند تا اقدامات ایمنی لازم را انجام دهند.
 

هشدار زلزله با پیش‌بینی زلزله تفاوت دارد

کارشناسان تأکید می‌کنند که سامانه گوگل زلزله را پیش‌بینی نمی‌کند. پیش‌بینی به معنای تعیین دقیق زمان، مکان و شدت زمین‌لرزه پیش از وقوع آن است؛ قابلیتی که علم امروز هنوز به آن دست نیافته است.

در مقابل، سامانه هشدار سریع پس از آغاز زلزله فعال می‌شود و با بهره‌گیری از اختلاف سرعت انتقال داده و حرکت امواج لرزه‌ای، چند ثانیه زمان ارزشمند در اختیار کاربران قرار می‌دهد؛ زمانی که می‌تواند برای دور شدن از پنجره‌ها، اجسام خطرناک یا پناه گرفتن در محل امن، نقشی حیاتی داشته باشد.