به گزارش سیلاد از زمان حملۀ اسرائیل به ایران در ژوئن 2025، تحلیلهای ارائهشده از این منازعه عموماً معطوف به تشدید تنشهای نظامی و نوسانات بازارهای جهانی انرژی بودهاند. اما پیامدهای این جنگ بسیار فراتر از قیمت نفت است. با ایجاد مخاطرات فزاینده برای کشتیرانی در خلیج فارس، اینک آسیبپذیری زنجیرههای تأمین جهانی پیش چشمانمان پدیدار گشته؛ زنجیرههایی که بقایشان به جریان بیوقفۀ جابهجایی کامودیتیها [کالاهای اولیه]، محصولات نهایی و مواد اولیۀ صنعتی در سرتاسر منطقه وابسته است.
در شرایطی که دولتها، ابرشرکتها و بازارهای مالی برای سنجش پیامدها و میزان خسارات جنگ به تکاپو افتادهاند، تنگۀ هرمز به اساسیترین مسئلۀ استراتژیک وقت بدل شده که انبوهی از مسائل دیگر حول آن پدید آمدهاند؛ از امنیت منطقهای گرفته، تا تجارت جهانی، جریانهای انرژی، زیرساختها و کریدورهای نوظهور و مبحث تحریمها، بازسازی و نظم سیاسی آتی خاورمیانه. اکنون سرنوشت تنگۀ هرمز (اینکه باز بماند، به عرصۀ درگیری دائم بدل گردد یا با تمهیدات لجستیکی جدید، وضعیتی کاملاً دیگرگون به خود بگیرد)، به محور اصلی مباحثات و چانهزنیها بر سر طرحها و چشماندازهایی متعارض برای آیندۀ منطقه بدل شده است.
آدام هنیه، تحلیلگر و محقق اقتصاد سیاسی درباره جنگ اخیر به «جدلیه» گفت: خط لولۀ زمینی امارات به فجیره، خطوط لولۀ عربستان به دریای سرخ و همچنین توسعۀ شبکۀ راهها و بنادر در داخل امارات شاید بتوانند از فشاری که اینک بر صادرات نفت خام هست، اندکی بکاهند، اما من گمان نمیکنم که اینها بهسادگی بتوانند جایگزین آن حجم انبوه زیرساختهای ترکیبی شوند که طی چندین دهه در خلیج فارس شکل گرفته است. باز هم باید به یاد داشته باشیم که کشورهای حاشیۀ خلیج فارس صرفاً صادرکنندۀ نفت نیستند.
این اقتصاددان فلسطینی و عضو هیات علمی دانشگاه سواز در ادامه گفت: کود و مواد شیمیایی و مواد غذایی و سایر کالاهای اولیۀ تولیدشده در منطقه را نمیشود از طریق خطوط لوله جابهجا کرد! همچنین چنین زیرساختهای بدیلی، خود در برابر حملات نظامی و خرابکاریها آسیبپذیرند.
استاد دانشگاه سواس ادامه داد: فکر میکنم مهم است که این طرحهای زیرساختی متنوع را از منظر کل منطقه بررسی کنیم، خصوصاً باتوجهبه تلاشهای آمریکا و اروپا برای ترویج عادیسازی روابط میان کشورهای حاشیۀ خلیج فارس و اسرائیل. یک نمونه از این تلاشها، طرح کریدور هند-خاورمیانه (آیمِک) با هدف ایجاد دالانهایی بدیل برای تجارت و انتقال انرژی است که بنا دارد هند و اروپا را از طریق خلیج فارس، اردن و اسرائیل به یکدیگر پیوند دهد. این پیشنهاد پیش از نسلکشی غزه مطرح شده بود و از اکتبر 2023 به بعد نیز، گفتوگوها پیرامون آن با سرعتی بیش از پیش ادامه یافته است.
این اقتصاددان فلسطینی گفت: اروپا و آمریکا بهصراحت آیمک را بهمنزلۀ وزنهای در برابر طرح «ابتکار کمربند و جادۀ چین» در خاورمیانه معرفی کردهاند. بههمینترتیب، طرح موسوم به «1+3» برای انتقال گاز و اتصال اسرائیل، قبرس و یونان، در حکم راهی برای کاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه (و درعینحال، تحکیم جایگاه شرق مدیترانه در معماری انرژی همسو با آمریکا) معرفی شده است. از این منظر، این بدیلهای زیرساختیِ نوپا در واقع تلاشهایی هستند برای تجدید پیوندهای تجاری و اقتصادی منطقه، حول محور ایالات متحده و متحدان اصلی آن.
متن کامل این گفتگو را میتوانید از اینجا بخوانید.
۲۲۳۲۲۹
