نوید احمدپور -با انتشار خبر جانگداز عروج ملکوتی و شهادت مقتدای امت اسلامی در اسفندماه سال گذشته، جامعه هنری کشور در کنار آحاد ملت به سوگ نشست. در این میان، هنرمندان متعهد همواره تلاش کردهاند تا فراتر از سوگواریهای مرسوم، احساسات مذهبی و پیوند عمیق قلبی مردم با رهبر خویش را در قالب آثار هنری ماندگار ثبت کنند. در میان انبوه زائران و مجاورانی که در مصلای تهران گرد هم آمده بودند، حضور خلاقانه دو تن از هنرمندان برجسته استان خوزستان، فضای معنوی این رویداد بزرگ را با زبان شیوا و رسای هنر مفهومی پیوند زد.
خبرگزاری سیلاد در این گزارش ویژه و تلفیق آن با مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب، به واکاوی ابعاد مادی و معنوی دو اثر برجسته هنری میپردازد که توسط این هنرمندان خلق شده و دلهای بیشماری را در پایتخت منقلب کرده است.
اثر نخست: «کلام ماندگار»؛ تجسد بصری اشارات و زبان بدن مقتدای شهید
داستان آفرینش اثر نخست با یک هماندیشی صمیمانه و برخاسته از تعهد آغاز شد. علی دولتخواه، از آفرینندگان این اثر، در گفتگو با خبرنگار سیلاد خوزستان اظهار داشت: «پس از شنیدن خبر شهادت رهبر بزرگمان، بنده و استاد حسین هاتمی گرد هم آمدیم و مشورت کردیم که چگونه میتوانیم یادبودی فاخر و در شأن مقتدای شهیدمان ارائه دهیم. پس از بررسیهای متنوع و همهجانبه، به این نتیجه رسیدیم که پویاترین و تاثیرگذارترین اثر هنری میتواند برگرفته از “زبان بدن” خودِ آقا در لحظات کلیدی سخنرانیهایشان باشد.»
دولتخواه در تشریح جزئیات مفهومی این اثر میافزاید: «ایشان در نقاط عطف بیاناتشان، همواره کاغذهای حاوی سرفصلهای مهم را بین انگشتان خود میگرفتند و با انگشت اشاره، بر نکات کلیدی و لازم تاکید میکردند. ما همین حرکت نمادین و سرشار از معنا را به عنوان الهامبخش اصلی کار انتخاب کردیم و اثری مفهومی با عنوان رسمی “کلام ماندگار” را پدید آوردیم.»
این اثر ارزشمند در نسخه اصلی خود در ابعاد بزرگ دو و نیم متری ساخته شده است. سازندگان این اثر امیدوارند مسئولان ارشد استان خوزستان و مدیریت شهری کلانشهر اهواز، با حمایتهای شایسته خود، شرایط را برای نصب و اکران دائمی این تندیس ۲.۵ متری در فضای مناسبی از شهر اهواز فراهم کنند.
با این حال، برای مشارکت فعال در مراسم تشییع پایتخت، این دو هنرمند دست به کار شدند و نمونهای مینیاتوری از این اثر مفهومی را در ابعاد ۵۰ سانتیمتر ساختند و به مصلای تهران آوردند. این تندیس متحرک و نمادین، با استقبال فوقالعاده مردم، زائران و بهخصوص اصحاب رسانه مواجه شد؛ چرا که یادآور مستقیم حضور پرصلابت و کلام راهگشای رهبر فقید انقلاب در تریبونهای نماز جمعه و دیدارهای عمومی بود.
اثر دوم: «دستهگل نرگس مهدوی»؛ عطر انتظار در مسیر کربلا
علاوه بر تندیس «کلام ماندگار»، این دو هنرمند خوزستانی اثر مفهومی دیگری را با عنوان «دستهگل نرگس مهدوی» به مصلای تهران آوردند. این اثر که بر پایه نمادشناسی عمیق مذهبی طراحی شده بود، به سرعت به کانون توجهات تبدیل شد.
استاد حسین هاتمی در توصیف مفهوم این اثر به خبرنگار ما گفت: «گل نرگس نماد مقاومت در سردترین فصول سال و بشارتدهنده بهار است. از سوی دیگر، در تبارشناسی مذهبی ما، گل نرگس همواره نام و یاد حضرت ولیعصر (عج) را زنده میکند. زائران با دیدن این دستهگل طبیعی و استشمام رایحه زنده و بهاری آن در فضای مصلای تهران، شوری بیآلایش را تجربه کردند.»
آنچه ارزش عاطفی این اثر را صدچندان کرد، پیوند آن با حماسه پیادهروی و زیارت عتبات عالیات بود. زائرانی که متوجه میشدند این دستهگل قرار است به همراه زائران و مشایعین پیکر مطهر به کربلای معلی فرستاده شود، آن را در آغوش میگرفتند و نیابتاً درددلها و نجواهای خود را با آن در میان میگذاشتند و از هنرمندان خوزستانی التماس دعا داشتند.
جایگاه هنر مفهومی خوزستان و پیامی برای تاریخ
حضور علی دولتخواه و حسین هاتمی در مصلای تهران ثابت کرد که هنر خوزستان همواره پیشرو، خلاق و آرمانگرا است. مخاطبان تهرانی و اصحاب رسانههای ملی بارها در طول گفتگوها از اصالت و پویایی هنرمندان خوزستانی تمجید کردند. این هنرمندان با تلفیق این دو اثر مفهومی، ثابت کردند که هنر متعهد میتواند عمیقترین مفاهیم سیاسی و مذهبی را بدون تکلف به تودههای مردم منتقل کند.
این دو هنرمند دلسوخته گفتگو با سیلاد را با این جمله به پایان بردند: «مقتدای ما در همه ابعاد شخصیتی خویش کامل و بیبدیل بود و در کارنامه درخشانش، تنها عنوان زیبای “شهید” پیش از نام شریفش خالی بود که سرانجام به این فیض عظیم نائل آمد؛ رادمردی که گویی تمامی صفات نیکوی خوبان عالم در وجود او یکجا گرد آمده بود.»
در ادامه، بخشهایی از قابهای ثبتشده از این اثر مفهومی، دستهگل نرگس زائران و استقبال پرشور مردم در مصلای تهران را در قالب گزارش تصویری زیر مشاهده میکنید:
48
