استان ایلام با وجود ظرفیتهای اقلیمی متنوع، سالهاست که در مسیر توسعه باغبانی نسبت به سایر استانهای کشور دچار عقبماندگی است. حالا در سومین نشست هیئت اندیشهورز توسعه باغات که با همکاری بنیاد نخبگان استان برگزار شد، اساتید دانشگاه و کارشناسان کشاورزی تلاش کردند تا کلاف سردرگم توسعه کشاورزی را باز کنند و مسیر رسیدن به یک باغبانی اقتصادی و علمی را ترسیم نمایند.
عبور از سنت به سمت باغبانی مدرن
فریدون سلیمانی، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی استان ایلام، در این نشست ضمن نقد رویههای گذشته، بر لزوم گذار فوری از کشاورزی سنتی تأکید کرد.
وی میگوید: ایلام برای تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی، به گونههای گیاهی مقاوم با بازدهی بالا نیاز دارد.
سلیمانی میافزاید: استراتژی ما دیگر تولید صرف نیست، ما به دنبال پی ریزی یک زنجیره ارزش کامل، از انتخاب رقم مناسب تا ایجاد صنایع تبدیلی هستیم تا باغداران به دلیل سودآوری واقعی و پایداری، به ماندن در این حرفه ترغیب شوند.
بومیسازی دانش با نگاه به تجربیات ملی
میثم محمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه ایلام نیز با اشاره به تنوع اقلیمی استان، بر لزوم بومیسازی راهکارها تأکید کرد.
وی میگوید: تجربیات موفق سایر استانها را بررسی کردهایم، اما توپوگرافی ایلام ویژگیهای خاص خود را دارد.
محمدی اضافه میکند: برای خروج از بنبست کنونی، تحلیل دادههای آماری و بهرهگیری از دانش متخصصان سراسر کشور را در دستور کار قرار دادهایم تا در نهایت بستهای عملیاتی به دستگاههای اجرایی ارائه دهیم.
چالشهای اکولوژیک و فرصتهای پیش رو
در بخش فنی این نشست، جعفری از متخصصان برجسته حوزه انجیر، با تشریح پیچیدگیهای کشت در مناطق مرزی، هشدار میدهد: توسعه بدون مطالعه میتواند به بحرانی جدید بدل شود.
وی ضمن اشاره به چالشهای دمایی(مانند تأثیر منفی گرما بر گردهافشانی و حساسیت به یخ زدگی) و نقش تعیین کننده لایههای آهکی خاک، تأکید میکند: تنها با مدیریت دقیق آبیاری و انتخاب زمان درست کشت، میتوان از این تهدیدها عبور کرد و به تولید پایدار رسید.
جعفری میافزاید: آب و خاک ایلام پتانسیل بالایی دارد، به شرطی که اصول فنی جایگزین حدس و گمانهای سنتی شود.
توجه به تغییر اقلیم در الگوی کشت آینده ایلام
نورالدین رستمی، عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام نیز در این نشست با تأکید بر ضرورت بازنگری در الگوهای کشت استان، اظهار میدارد: شرایط اقلیمی ایلام طی سالهای اخیر دستخوش تغییرات جدی شده و ادامه مسیر سنتی در کشاورزی، بدون درنظر گرفتن دادههای علمی، میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به بخش باغداری وارد کند.
وی ادامه میدهد: هدف اصلی این نشستها، ارزیابی علمی راهکارهای موجود و ارائه پیشنهادهایی مبتنی بر دادههای دقیق برای افزایش بهرهوری و کاهش ریسکهای اقلیمی است.
رستمی با اشاره به تجربه موفق برخی استانها در توسعه محصولات باغی، از بررسی امکانسنجی کشت گونههایی مانند انجیر در ایلام خبر میدهد و میگوید: در تدوین بستههای سیاستی، تغییرات میانگین بلندمدت آب و هوایی به عنوان یک پارامتر کلیدی در نظر گرفته خواهد شد.
وی میافزاید: اگر برنامهریزیها بر اساس واقعیتهای اقلیمی آینده انجام نشود، هرگونه توسعه باغات میتواند ناپایدار و پرهزینه باشد.
رستمی بیان میدارد: استفاده از ارقام مقاوم و سازگار با شرایط بومی، یکی از مهمترین پیش نیازهای توسعه پایدار باغداری در استان است.
حلقه مفقوده؛ از تولید تا سودآوری
شاید مهمترین بخش این نشست، نقد صریح وضعیت فعلی فروش محصولات بود.
نعمتالله شیری، رئیس بنیاد نخبگان استان ایلام، با انتقاد از رویکرد «صرفاً تولیدکننده» در استان، تصریح میکند: اینکه باغدار مجبور باشد محصول خود را در کنار خیابان بفروشد، به معنای شکست در توسعه کشاورزی است.
وی میافزاید: هدف نهایی هیئت اندیشهورز، ارائه راهکارهای علمی برای تکمیل زنجیره ارزش است، ما نباید به برداشت محصول بسنده کنیم، بلکه باید زیرساختهای صنایع تبدیلی را در هر منطقه فعال کنیم تا ارزش افزوده محصول به جیب کشاورز بازگردد، نه دلالان.
به گزارش سیلاد، خروجیهای این نشست قرار است در قالب بستههای سیاستی به استانداری و دستگاههای اجرایی ابلاغ شود. امید میرود با اجرای این راهکارها، وضعیت معیشتی باغداران ایلامی از تکیه بر روشهای پرهزینه و کم بازده، به سمت کشاورزی علمی و سودآور تغییر جهت دهد.
