نخستین واکسن طراحی‌شده با هوش مصنوعی وارد مرحله آزمایش انسانی شد

در همین راستا، گروهی از ویروس‌شناسان دانشگاه کمبریج واکسن جدیدی را با بهره‌گیری از هوش مصنوعی توسعه داده و نتایج مطالعه خود را در مجله علمی Infection منتشر کرده‌اند. این واکسن با هدف مقابله با خانواده ویروس‌های کرونا از نوع ساربکو (Sarbecovirus) و با استفاده از فناوری موسوم به «واکسن مصنوعی بهینه‌شده با ایمنی دیجیتال» یا DIOSynVax طراحی شده است.

به گفته پژوهشگران، این سامانه مبتنی بر هوش مصنوعی موفق به تولید نوعی «ابر آنتی‌ژن» شده است؛ مولفه‌ای که در برخی تحلیل‌ها از آن به‌عنوان گامی در جهت توسعه «واکسن جهانی کرونا» یاد شده است. این واکسن همچنین به‌صورت DNA «فرموله» شده و امکان استفاده از فناوری تزریق داخل‌پوستی بدون سوزن را فراهم کرده است؛ رویکردی که از نظر برخی کارشناسان، یادآور فناوری‌های علمی-تخیلی است.

در مرحله آزمایش انسانی، این واکسن با نام pEVAC-PS در دوزهای مختلف روی ۳۹ داوطلب سالم در بازه سنی ۱۸ تا ۵۰ سال مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه، شاخص‌هایی مانند ایمنی، میزان تحمل‌پذیری، ایمن‌زایی (توانایی تحریک پاسخ سیستم ایمنی) و واکنش‌زایی (بروز واکنش‌های قابل انتظار فیزیولوژیک) مورد ارزیابی قرار گرفت.

بر اساس نتایج منتشرشده، تمامی ۳۹ شرکت‌کننده تمام دوزهای تزریقی را بدون بروز عوارض جانبی جدی تحمل کردند. تنها واکنش‌های گزارش‌شده در سطح خفیف و مرتبط با پاسخ طبیعی سیستم ایمنی بوده است.

آغاز راه، نه پایان مسیر آزمایش‌ها

با وجود نتایج اولیه امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید می‌کنند که این مطالعه تنها یک کارآزمایی فاز یک بوده و محدودیت‌های قابل توجهی داشته است. از جمله اینکه تمامی شرکت‌کنندگان از منطقه ساوت‌همپتون در بریتانیا انتخاب شده بودند و طراحی مطالعه نیز امکان کورسازی کامل برای محققان یا داوطلبان را فراهم نمی‌کرد.

علاوه بر این، برخی شرکت‌کنندگان پیش از ورود به مطالعه در معرض گونه‌های خاصی از کووید-۱۹ قرار نگرفته بودند؛ موضوعی که می‌تواند بر نتایج پاسخ ایمنی اثرگذار باشد و نیازمند کنترل دقیق‌تر در مراحل بعدی آزمایش است.

محققان همچنین تأکید کردند که در مطالعات آینده باید کارایی این واکسن در برابر سویه‌های مختلف، از جمله زیرسویه‌های اُمیکرون BA.۱ و BA.۲ به‌طور دقیق بررسی شود؛ چرا که بدون این ارزیابی‌ها، نمی‌توان درباره ادعای «واکسن جهانی کروناویروس» با قطعیت صحبت کرد.

با این حال، تیم پژوهشی معتقد است استفاده از هوش مصنوعی در طراحی واکسن می‌تواند مسیر توسعه واکسن‌های آینده را تسریع کند. از جمله مزیت‌های مطرح‌شده می‌توان به امکان نمونه‌سازی سریع‌تر، کاهش پیچیدگی‌های تولید و همچنین بهره‌گیری از سیستم تزریق داخل‌پوستی برای کاهش مصرف سوزن و مواد مصرفی اشاره کرد.

در مجموع، این مطالعه را می‌توان یکی از نخستین گام‌های جدی در استفاده از هوش مصنوعی برای طراحی واکسن‌های انسانی دانست؛ گامی که در صورت موفقیت در مراحل بعدی، می‌تواند مسیر توسعه داروها و واکسن‌های آینده را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.