به گزارش سیلاد تنگه هرمز یکی از حیاتیترین گذرگاههای دریایی جهان به شمار میرود؛ مسیری باریک اما راهبردی که بخش قابل توجهی از تجارت جهانی، بهویژه انتقال انرژی و کالاهای اساسی، از آن عبور میکند. این تنگه نهتنها برای کشورهای حاشیه خلیج فارس، بلکه برای اقتصاد جهانی اهمیت ویژهای دارد، زیرا هرگونه اختلال در آن میتواند زنجیره تأمین بسیاری از کالاهای حیاتی را تحت تأثیر قرار دهد.
آن طور که مهر نوشت در چنین شرایطی، بررسی نقش و اهمیت تنگه هرمز در جابهجایی کالاهای اساسی و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی و تجاری کشورها، موضوعی قابل توجه است. در گفتوگویی که با مجید قدیری رییس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران و عضو هییت نمایندگان اتاق بازرگانی ایرانانجام شده است تلاش شده است ابعاد مختلف این مسئله و پیامدهای احتمالی آن برای تجارت و تأمین کالاهای ضروری مورد بررسی قرار گیرد.
سؤال: بسته شدن تنگه هرمز و درگیریهای اخیر در خاورمیانه چه تأثیری بر صنعت طیور و خوراک دام منطقه و جهان دارد؟
قدیری: وقتی صحبت از درگیری نظامی در خلیج فارس و بسته شدن احتمالی تنگه هرمز میشود، پای بحران جهانی امنیت غذایی در میان است. این موضوع فقط به نفت مربوط نیست، بلکه به مسیر زندگی میلیونها نفر گره خورده است. همگان واقف هستند تنگه هرمز؛ فقط گذرگاه نفت نیست، شاهراه «غذای پنهان» است. منطقه خاورمیانه از نظر امنیت غذایی به شدت به تجارت جهانی وابسته است و بخش مهمی از این وابستگی مربوط به تأمین نهادههای دامی و مواد اولیه خوراک دام است. بدیهی است هرگونه تنش یا درگیری در منطقه میتواند زنجیرههای تأمین نهاده های دامی را مختل کند و در نهایت بر تولید پروتئین حیوانی و دسترسی مصرفکنندگان به مواد غذایی اثر بگذارد. مثلا بد نیست بدانید خاورمیانه یکی از مناطق مهم در بازار جهانی مرغ است. در این منطقه، مرغ حدود ۵۵ درصد از مصرف پروتئین حیوانی را تشکیل میدهد و به همین دلیل هرگونه اختلال در زنجیره تأمین آن میتواند اثرات قابل توجهی بر امنیت غذایی داشته باشد. اگرچه سهم خاورمیانه از تولید جهانی مرغ حدود ۸ درصد است، اما نزدیک به ۱۵ درصد از تجارت جهانی مرغ به این منطقه مربوط میشود و حدود ۱۰ درصد از رشد تولید جهانی نیز در این منطقه اتفاق میافتد. بنابراین هرگونه تنش یا درگیری میتواند بر جریان تجارت، تأمین نهادههای دامی و قیمتهای خوراک دام در سطح منطقه و حتی جهان تأثیرگذار باشد.
سؤال: چرا خاورمیانه در حوزه خوراک دام تا این حد به واردات وابسته است؟
قدیری: محدودیت منابع آب و زمینهای کشاورزی باعث شده بسیاری از کشورهای منطقه نتوانند نیاز خود به غلات و دانههای روغنی را در داخل تأمین کنند. به همین دلیل، واردات نهادههایی مانند ذرت و سویا به یکی از ارکان اصلی تولید در صنایع دام، طیور و آبزیان تبدیل شده است. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در تجارت جهانی یا مسیرهای حملونقل میتواند مستقیماً بر صنعت خوراک دام و در ادامه بر کل زنجیره تولید مواد غذایی اثرگذار باشد.
سؤال: مهمترین آسیبپذیری صنعت دام و طیور در منطقه خاورمیانه چیست؟
قدیری: مهمترین چالش، وابستگی بالا به واردات در زنجیره تولید است. بسیاری از کشورها برای تأمین نهادههای تولید خوراک دام مانند ذرت، سویا، انواع کنجالهها، آمینواسیدها و مکملها به واردات وابسته هستند. علاوه بر این، در برخی کشورها واردات تخممرغ نطفهدار و تجهیزات تولید نیز بخش مهمی از زنجیره تولید را تشکیل میدهد. در نتیجه هرگونه اختلال در مسیرهای تجاری یا حملونقل دریایی مثل بستن تنگه هرمز میتواند به سرعت تولید داخلی را تحت فشار قرار دهد. ضمن اینکه بحران و جنگ فعلی یادآوری میکند که زنجیره تأمین پروتئین حیوانی تا چه حد به ثبات ژئوپلیتیکی وابسته است و نیاز به تنوعبخشی منابع تأمین و تقویت ذخایر استراتژیک را بیش از پیش برجسته میسازد.
سؤال: بسته شدن احتمالی تنگه هرمز چه پیامدهایی برای خوراک دام و تولید مرغ خواهد داشت؟
قدیری: تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای تجاری جهان است و بخش قابل توجهی از کالاهای اساسی از این مسیر عبور میکند. در صورت بروز اختلال در این مسیر، واردات غلات، کنجالهها و سایر مواد اولیه خوراک دام و البته مرغ و سایر محصولات پروتئینی با تأخیر و افزایش هزینه مواجه خواهد شد. این موضوع میتواند باعث افزایش شدید قیمت نهادههای دامی در بازارهای منطقه شود و در نهایت هزینه تولید در صنایع دام و طیور و آبزیان را بالا ببرد.
ضمن اینکه خاورمیانه حدود ۱۵ درصد حجم و ۲۰ درصد ارزش تجارت جهانی مرغ را به خود اختصاص داده است. در چنین شرایطی، صادرکنندگان بزرگ مانند برزیل، ترکیه، روسیه و اوکراین که سهم قابل توجهی از صادرات خود را به این منطقه اختصاص دادهاند با چالشهای جدی مواجه خواهند شد.
سؤال: این وضعیت چه تأثیری بر بازار جهانی خواهد گذاشت؟
قدیری: در صورت بروز چنین اختلالی، صادرکنندگان ممکن است بخشی از محمولههای خود را به بازارهای دیگر مانند کشورهای آسیایی هدایت کنند. این موضوع میتواند باعث افزایش عرضه و رقابت قیمتی در برخی بازارها شود. در مقابل، در خاورمیانه احتمال افزایش قیمت و فشار بر مصرفکنندگان وجود دارد، زیرا دسترسی به واردات محدودتر خواهد شد.
سؤال: مهمترین چالش صنعت خوراک دام در چنین شرایطی چیست؟
قدیری: بزرگترین چالش، پایداری تأمین مواد اولیه است. تولید خوراک دام یک صنعت کاملاً وابسته به تأمین مستمر مواد اولیه است و هرگونه وقفه در واردات غلات، کنجالهها و مواد افزودنی میتواند کل زنجیره تولید محصولات پروتئینی را دچار اختلال کند. افزایش قیمت نهادههای دامی نیز مستقیماً بر هزینه تولید محصولات پروتئینی اثر میگذارد و در نهایت به افزایش قیمت مواد غذایی در بازار مصرف منجر میشود.
سؤال: برای کاهش اثرات چنین بحرانهایی چه اقداماتی ضروری است؟
قدیری: مهمترین اقدام، افزایش تابآوری زنجیره تأمین است. این موضوع از چند طریق قابل تحقق است؛ از جمله تنوعبخشی به مبادی واردات، ایجاد ذخایر استراتژیک نهادهها، توسعه زیرساختهای لجستیکی و تقویت همکاریهای منطقهای و بینالمللی. همچنین کشورها باید تلاش کنند وابستگی خود به مسیرهای محدود تجاری را کاهش دهند تا در برابر شوکهای ژئوپلیتیک آسیبپذیری کمتری داشته باشند.
سؤال: چشمانداز آینده بازار نهادههای دامی و خوراک دام در صورت تداوم تنشها چگونه خواهد بود؟
قدیری: شدت و مدت زمان بحران نقش تعیینکنندهای دارد. در کوتاهمدت ممکن است با تغییر مسیر کشتیها یا استفاده از ذخایر موجود بتوان بخشی از مشکلات را مدیریت کرد، اما در صورت تداوم بحران، احتمال افزایش هزینههای حملونقل، تغییر مسیرهای تجاری و فشار بیشتر بر امنیت غذایی کشورها وجود دارد. این شرایط نشان میدهد که کشورها باید برای تقویت امنیت غذایی و کاهش وابستگی به مسیرهای محدود تجاری، برنامهریزی بلندمدت و راهبردی داشته باشند.
