در منابع دینی نیز بارها به این موضوع اشاره شده است. از امام علی نقل شده است:
«المرء مخبوء تحت لسانه»؛ انسان زیر زبان خود پنهان است.
یعنی شخصیت و تدبیر انسان در نحوه سخن گفتن او آشکار میشود. همچنین در قرآن کریم آمده است: «وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا»؛ با مردم نیکو سخن بگویید. این توصیه زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که گوینده صاحب مسئولیت باشد.
در فرهنگ عامه نیز ضربالمثلی معروف وجود دارد که میگوید: «سخن چون از دل برآید بر دل نشیند، اما اگر نسنجیده باشد، زخمی بر جای میگذارد.» به همین دلیل در شرایط جنگی، مسئولان و کسانی که تریبون عمومی در اختیار دارند، باید بیش از هر زمان دیگری در بیان جملات خود دقت کنند؛ چرا که دشمنان همواره در کمیناند تا از کوچکترین نشانه ضعف، بهرهبرداری تبلیغاتی کنند.
واقعیت این است که در چنین شرایطی انتظار میرود مسئولان با اقتدار، عقلانیت و امیدآفرینی سخن بگویند. رجزخوانی در ادبیات سیاسی و جنگی، اگر بر پایه واقعیت و اعتماد به نفس باشد، میتواند روحیه ملی را تقویت و در مقابل، دشمن را دچار تردید کند. تاریخ جنگها نشان داده است که جنگ فقط در میدان نظامی رخ نمیدهد؛ بلکه جنگ روایتها و جنگ روانی نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
با این مقدمه، نمیتوان از برخی اتفاقات اخیر در حوزه ورزش و بهویژه موضوع حضور تیم ملی فوتبال بانوان در استرالیا بیتفاوت عبور کرد. خبر پناهنده شدن چند فوتبالیست ایرانی در آن کشور منتشر شد؛ موضوعی که بدون تردید ابعاد گوناگون اجتماعی، روانی و حتی مدیریتی دارد. اما شاید در شرایط فعلی، واکاوی کامل علتهای آن نه ضرورتی فوری باشد و نه لزوماً به مصلحت فضای عمومی کشور.
آنچه محل تأمل است، نحوه مواجهه برخی افراد با این مسئله است. پرسش اصلی اینجاست که یک مجری رسانه ملی تا چه اندازه مجاز است در چنین موضوع حساسی حکم صادر کند یا از ادبیات تهدیدآمیز استفاده کند؟ اگر فرض کنیم بازیکنانی در مسابقهای سرود ملی را نخواندهاند، آیا بهترین راهکار این است که موضوع در رسانهها برجسته و تبدیل به جنجال شود؟ یا عقلانیت اقتضا میکند که موضوع با آرامش و در فضای مدیریتی بعد از بازگشت بررسی شود؟
در فرهنگ ایرانی ضربالمثلی وجود دارد که میگوید: «عیب را در خانه بگویند، نه بر سر بازار.» گاه بزرگ کردن یک مسئله در فضای عمومی، نه تنها به حل آن کمک نمیکند، بلکه فشار روانی بر افراد را افزایش میدهد. چه بسا همین فضای تهدید و قضاوت زودهنگام باعث شود برخی افراد در تصمیمهای بعدی خود دچار اضطراب یا حتی اشتباه شوند.
در ادامه، واکنش برخی مسئولان ورزشی نیز محل بحث شد. مهدی تاج رئیس فدراسیون فوتبال گفت :ا با توجه به شرایط اتفاق افتاده در استرالیا حضور تیم ملی در جام جهانی فوتبال با همین مشکلات مواجه خواهیم شد و بعد هم دنیامای وزیر ورزش و جوانان اظهار داشت با توجه به وضعیت فعلی جنگ ،حضور تیم ملی به صلاح نیست . طبیعی است که در شرایط جنگی، ملاحظات امنیتی و سیاسی وجود دارد؛ اما در عین حال باید توجه داشت که ورزش نیز بخشی از قدرت نرم کشورها محسوب میشود و حضور در میادین بینالمللی میتواند نمادی از پایداری و اعتماد به نفس ملی باشد.
اما در همین رابطه دونالد ترامپ رئیس جمهور کودک کش و خبیث کشور آمریکا طی اظهار نظری بیان کرد تیم ملی فوتبال ایران برای حضور در کشور آمریکا مشکلی ندارد ولی به صلاح خودشان است که شرکت نکنند و به نوعی تهدید کرد !
از همین رو، نوع بیان مسئولان در چنین موضوعاتی بسیار مهم است. اگر سخنی به گونهای بیان شود که شائبه عقبنشینی یا تردید ایجاد کند، ممکن است در افکار عمومی برداشتهای متفاوتی شکل بگیرد. البته باید تأکید کرد که هر تحلیل و برداشتی، لزوماً حقیقت مطلق نیست و نویسنده نیز تنها از زاویه نگاه خود به موضوع مینگرد.
در مقابل، واکنش برخی چهرههای ورزشی کشور در دفاع از شأن و جایگاه ایران در عرصه بینالمللی قابل توجه بود. برای نمونه، موضعگیری صریح امیر قلعهنویی در پاسخ به اظهارات دونالد ترامپ نشان داد که میتوان با ادبیاتی قاطع و در عین حال منطقی از عزت ملی دفاع کرد و نوشت :” قطعا هیچ کس نمیتواند تیم ملی ایران را از جام جهانی کنار بگذارد؛ کشوری باید کنار گذاشته شود که فقط عنوان «میزبان» را یدک میکشد اما توانایی تامین امنیت جام جهانی را برای تیمهای حاضر در این رویداد ندارد” و یا پاسخ عالی فدراسیون فوتبال که بیان شد:” جام جهانی یک رویداد تاریخی و بینالمللی است و متولی آن فیفاست و نه هیچ کشوری. تیم ملی ایران هم در این رویداد با اقتدار و کسب پیروزیهای پیاپی توسط فرزندان رشید ایران، جزو اولین تیمهایی بود که به این تورنمنت بزرگ راه یافت.”
در واقع، چنین موضعگیریهایی یادآور این نکته است که اقتدار در بیان، زمانی اثرگذار است که همراه با استدلال و اعتماد به نفس باشد.
واقعیت هم همین است آمریکا جنایت کار به اتفاق رژیم صهیونیستی اسرائیل کودک کش به کشور عزیزمان حمله کرده است و با ایجاد پایگاههای نظامی در کشورهای خاورمیانه باعث شده است تا جنگ به تمام این مناطق کشیده شود ،نمی تواند میزبان مسابقات مهم جام جهانی باشد و از کجا معلوم که با زورگویی و ویژگی قلدرمابانه خود به فیفا بخواهد با دستور به رئیس گوش به فرمان فیفا قهرمان جام جهانی را هم خودش تعیین کند و سلامت بازی ها را به طور کلی زیر سوال ببرد
در نهایت باید گفت در روزگار پرالتهاب امروز، هر جملهای که از زبان مسئولان، مدیران یا چهرههای رسانهای بیان میشود، بخشی از تصویر کشور در افکار عمومی را میسازد. بنابراین شایسته است که این سخنان با مطالعه، مشورت و نگاه کارشناسی مطرح شود.
چنانکه در سخنی حکیمانه آمده است:
«اول اندیشه، وانگهی گفتار.»
در شرایطی که کشور با فشارهای گوناگون مواجه است، بیش از هر زمان دیگری به عقلانیت در گفتار، امید در بیان و انسجام در مواضع نیاز داریم؛ چرا که در میدان جنگ روایتها، گاه یک جمله میتواند به اندازه یک عملیات سرنوشتساز باشد.
