به گزارش سیلاد، استان فارس سالهاست با خشکسالیهای پیدرپی، کاهش بارندگی، افت شدید سطح آبهای زیرزمینی و افزایش خسارات ناشی از سیلابهای مقطعی دستوپنجه نرم میکند؛ در چنین شرایطی آبخیزداری نه یک انتخاب بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای بقا و توسعه پایدار استان به شمار میرود.
افتتاح پروژههای آبخیزداری در استان فارس؛ ضروری اما ناکافی؟
افتتاح پروژههای آبخیزداری و حفاظت خاک در حوزههای «شاهرستم–گزخنگ» و «شهر کرهای» شهرستان سرچهان با حضور استاندار فارس و مدیرکل منابع طبیعی بار دیگر این موضوع را به صدر اخبار آورد؛ پروژههایی که هرچند از اهمیت بسیاری برخوردار هستند اما در مقیاس نیازهای واقعی استان تنها بخشی کوچک از یک تصویر بزرگتر محسوب میشوند.
افتتاح این پروژهها اگرچه نشانهای از تداوم توجه به مدیریت آب و خاک در استان فارس است ولی همزمان این پرسش جدی را پیش میکشد که آیا اجرای پروژههای پراکنده و محدود میتواند پاسخگوی بحران عمیق آب، فرسایش خاک و تهدید منابع زیرزمینی در یکی از خشکترین استانهای کشور باشد؟
شهرام منتصری مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری فارس در آیین افتتاح پروژه آبخیزداری شاهرستم–گزخنگ با ارائه آماری دقیق به بیان ابعاد این طرح پرداخت و گفت: این طرح در زیرحوزه شاهرستم–گزخنگ شهرستان سرچهان با مساحت ۶۳۶ هکتار و حجم آبگیری ۱۵ هزار مترمکعب و با اعتباری بالغ بر ۱۷میلیارد و ۳۵۵ میلیون ریال اجرا شده است.
او در خصوص جزئیات فنی پروژه افزود: حجم عملیات سنگ و سیمان این طرح ۸۱۵ مترمکعب و عملیات خاکی آن ۲هزار و ۲۰۰ مترمکعب است و این سازه قادر است سالانه حدود ۱۵ هزار مترمکعب رسوبگیری داشته باشد.
اثرگذاری موضعی پروژهها
بدون شک اجرای طرحهای آبخیزداری در این شهرستان موجبات اثرگذاری موضعی این نوع پروژهها را فراهم میکند اما این اقدامات در مقایسه با حجم گسترده فرسایش خاک و سیلابهای مخرب در سطح استان فارس چندان بزرگ به نظر نمیرسند. مدیرکل منابع طبیعی فارس نیز بهطور تلویحی به این واقعیت اشاره میکند؛ جایی که آبخیزداری را بهترین راه مقابله با خشکسالیهای اخیر میداند و هدف از اجرای این سازهها را کنترل رسوب سد سیوند، تغذیه سفرههای آب زیرزمینی، پیشگیری از خسارت سیلاب به اراضی و باغات پاییندست و بهبود وضعیت زیستمحیطی منطقه عنوان میکند.
او اعلام کرد که برای بهرهوری هر چه بیشتر از طرحهای آبخیزداری در این منطقه تعداد ۹ سازه در شاه رستم سرچهان مورد مطالعه و طراحی قرار گرفته که در آینده و با تأمین اعتبار، نسبت به اجرایی شدن آنها اقدام خواهد شد.
البته افتتاح پروژههای آبخیزداری در شهرستان سرچهان به پروژه گزخنگ سرچهان محدود نشد؛ بلکه پروژه دیگری از آبخیزداری در حوزه شهر کرهای نیز به بهرهبرداری رسید؛ پروژهای که در مقیاس عملیات بزرگتری تعریف شده؛ مدیرکل منابعطبیعی فارس در مراسم افتتاح این پروژه نیز اعلام کرد: این طرح با مساحت هشت هزار و ۹۰۹ هکتار، حجم آبگیری ۱۰ هزار مترمکعب، چهار هزار و ۵۰۰ مترمکعب عملیات سنگ و سیمان و پنج هزار و ۵۰۰ مترمکعب عملیات خاکی و با اعتبار ۱۲۰ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۳ اجرا شده است.
او تأکید کرد که با اجرای این سازه، امکان مدیریت حدود ۲۱۰ هزار مترمکعب سیلاب فراهم میشود.
وسعت حوزههای بحرانی فارس
با این حال واقعیت میدانی استان فارس و اتفاقاتی که در طی سالهای گذشته به دلیل وقوع سیل و جاری شدن سیلاب در نقاط مختلف این استان رخ داد وسعت حوزههای بحرانی را فراتر از چند شهرستان نشان میدهد؛ حوزههایی که برخی از آنها مورد مطالعه و طراحی قرار گرفتهاند و اجرای آنها منوط به تأمین اعتبار است.
از سوی دیگر وابستگی جدی این پروژهها به مشارکت نهادهایی مانند بسیج سازندگی اگرچه نقطه قوتی در اجرا به شمار میرود اما حاکی از آن است که اعتبارات دولتی بهتنهایی کفاف برنامههای گسترده آبخیزداری را نمیدهد. در استانی که همزمان با خشکسالی، با سیلابهای مخرب و فرسایش شدید خاک مواجه است اجرای پروژههای محدود و مناسبتی، پاسخگوی عمق بحران نیست.
اگر آبخیزداری بهعنوان ستون اصلی مدیریت منابع آب در فارس پذیرفته شده باید از پروژههای پراکنده فراتر رفت و آن را به یک سیاست کلان، مستمر و مبتنی بر نیاز واقعی استان تبدیل کرد؛ در غیر این صورت سازهها ساخته میشوند اما بحران آب و خاک همچنان باقی خواهد ماند.
