امیرمسعود عابدین: گزارشهای تازه از سوی نیروهای مسلح اوکراین نشان میدهد که این پهپادهای یکبار مصرف اکنون برای ماموریتهای هوابههوا نیز آماده شدهاند؛ تغییری که اگرچه هنوز محدود به نظر میرسد، اما پیامدهای عملیاتی مهمی به همراه دارد.
شاهد مسلح؛ فراتر از ماموریت انتحاری
بر اساس گزارشهای میدانی، نسخههای جدید شاهد ۱۳۶ به سامانههای پدافند هوایی دوشپرتاب «ایگلا» مجهز شدهاند. این یعنی پهپادی که پیشتر تنها برای برخورد مستقیم با اهداف زمینی طراحی شده بود، اکنون میتواند تهدیدی بالقوه برای بالگردها و هواگردهای در ارتفاع پایین محسوب شود.
این پرندهها به دوربین و مودم رادیویی مجهز شدهاند و شلیک موشکها بهصورت کنترل از راه دور توسط اپراتور انجام میشود؛ اپراتوری که بنا بر گزارشها، از خاک روسیه پهپاد را هدایت میکند. هنوز مشخص نیست این پیکربندی در مرحله آزمایشی قرار دارد یا بهصورت عملیاتی وارد میدان نبرد شده است.
اگرچه مسلح کردن پهپادهای یکبار مصرف به موشکهای کوتاهبرد فروسرخ اقدامی تازه به نظر میرسد، اما سوابق مشابهی وجود دارد. پیشتر نیروی دریایی اوکراین نیز موشکهای هوابههوای AIM-۹ آمریکایی را روی قایقهای بدون سرنشین نصب کرده بود تا هواپیماهای روسی را بر فراز دریای سیاه هدف قرار دهد. با این حال، انتقال چنین قابلیتی به پهپادی ارزان، کوچک و انتحاری مانند شاهد، سطح تهدید را وارد مرحلهای متفاوت میکند.
مسیر تکامل شاهد در روسیه
این تغییر نخستین دستکاری جدی روسیه روی طراحی شاهد ۱۳۶ نیست. پیش از این نسخههایی با قابلیت مینریزی در عمق خطوط دشمن، سیستمهای هدایتی جدید، لینکهای ارتباطی بهبودیافته و حتی تجهیزات مقابله با جنگ الکترونیک معرفی شده بودند. به نظر میرسد که روسیه این پهپاد کمهزینه را به پلتفرمی منعطف تبدیل کرده که میتواند متناسب با نیازهای میدان نبرد تغییر شکل دهد.
با وجود جذابیت نظامی، انتظار نمیرود که نسخههای هوا به هوا در مقیاس بسیار گسترده تولید شوند. برآوردها نشان میدهد که هزینه چنین نمونههایی دستکم سه برابر مدل پایه است. با این حال، دسترسی روسیه به انبارهای بزرگ موشکهای دوشپرتاب بهجامانده از دوران شوروی، این ارتقا را از نظر اقتصادی تا حدی توجیهپذیر میکند؛ بهویژه اگر نتیجه آن کاهش آزادی عمل بالگردها و هواگردهای اوکراینی باشد.
تولید انبوه و تغییر چهره میدان نبرد
در ماه اکتبر، منابع نظامی اوکراین گزارش دادند که شاهد ۱۳۶ توانایی تازهای در هدفگیری اهداف متحرک نزدیک خطوط مقدم از خود نشان داده است. این ویژگی نقش آن را در پشتیبانی هوایی نزدیک از نیروهای زمینی روسیه پررنگتر کرده است.
گسترش تولید این پهپادها، خلا ناشی از نبود برتری هوایی کامل روسیه را تا حد زیادی جبران کرده و امکان حمله به اهداف کمارزشتر اما پرتعداد را فراهم آورده است.
کارخانههایی که شبانهروز کار میکنند
بر اساس گزارش منابع بریتانیایی در اواسط سال ۲۰۲۵، تولید شاهد ۱۳۶ رشدی انفجاری داشته است. ظرفیت تولید ماهانه که پیشتر حدود ۳۰۰ فروند بود، اکنون به بیش از ۱۰۰ فروند در روز رسیده و این صنعت در مسیر دستیابی به تولید روزانه ۵۰۰ پهپاد قرار دارد.
در چنین مقیاسی، حتی نسخههای گرانتر و تخصصیتر نیز میتوانند نقشی تعیینکننده در فرسایش توان هوایی طرف مقابل ایفا کنند؛ نقشی که شاید در آینده، تعریف جنگ هوایی در ارتفاع پایین را تغییر دهد.
منبع: militarywatchmagazine
۵۸۳۲۲
