به گزارش خبرگزاری سیلاد، به نقل از پدال، آیا تا بهحال به این فکر کردهاید که یک کامیون ۴۰ تنی چگونه در سرازیریهای طولانی، بدون داغ کردن ترمزها و تمام کردن لنتهای آنها متوقف میشود؟ یا اینکه چرا بعضی از کامیونها هنگام پایین آمدن از کوهستان صدای خاصی شبیه به غرش تولید میکنند؟ پشت این ماجرا، سیستمهایی پنهان شدهاند که با نام «ترمزهای کمکی» شناخته میشوند؛ فناوریهایی که جان رانندگان، بارها و حتی دیگر خودروهای جاده را نجات میدهند.
اما بین ترمزهای کمکی مانند ترمز موتور، ترمز اگزوز و ریتاردر چه تفاوتهایی وجود دارد؟ آیا همه آنها کار یکسانی انجام میدهند یا هر کدام داستان جداگانهای دارند؟ در ادامه با بررسی عملکرد، کاربردها و فناوریهای این سیستمها به پاسخ خواهیم رسید.
ترمز موتور؛ نیروی مهارشده از دل پیشرانه
ترمز موتور یا «Engine Brake» سادهترین و قدیمیترین نوع ترمز کمکی محسوب میشود. این سیستم از مقاومت طبیعی موتور در برابر گردش آزاد پیستونها استفاده میکند. وقتی راننده درحالیکه دنده درگیر است پایش را از روی پدال گاز برمیدارد، دریچه گاز بسته شده و هوای ورودی محدود میشود؛ در نتیجه، موتور برای چرخیدن به انرژی بیشتری نیاز دارد و همین انرژی از چرخها گرفته میشود.
در کامیونهای دیزلی مدرن، این سیستم معمولا با تغییر زمانبندی سوپاپها نیز تقویت میشود تا تاثیر بیشتری در کاهش سرعت داشته باشد. این نوع ترمز ساده، بدون نیاز به تجهیزات اضافه کار و به کاهش استهلاک لنتها کمک میکند. با این همه، توان کاری ترمز موتور محدود است و در سرازیریهای طولانی ممکن است کافی نباشد.
|
کاربردهای ترمز موتور |
توضیح |
|---|---|
|
جادههای شهری و نیمهکوهستانی |
برای کاهش سرعت ملایم و کنترل خودرو بدون داغ شدن لنتها |
|
حمل بار سبک تا متوسط |
در مسیرهایی با توقفهای زیاد و سرعت پایین |
|
استفاده ترکیبی با ترمز اصلی |
برای کاهش استهلاک ترمزهای اصطکاکی |
ترمز اگزوز؛ بستن نفس موتور
ترمز اگزوز یا «Exhaust Brake» بیشتر در کامیونهای دیزلی متوسط و اتوبوسها دیده میشود. عملکرد این فناوری بر پایه افزایش فشار در مسیر خروجی گاز است. وقتی راننده، سیستم نامبرده را فعال میکند، دریچهای در مسیر اگزوز بسته میشود و گازهای خروجی درون منیفولد جمع میشوند. این فشار باعث مقاومت در چرخش موتور میشود و در نتیجه، خودرو آهستهتر حرکت میکند. مزیت اصلی ترمز اگزوز طراحی ساده و هزینه پایین آن به شمار میرود؛ هر چند که در عوض توان ترمزگیری محدودی دارد و نمیتواند بارهای بسیار سنگین را در سرازیریهای طولانی متوقف کند. به این ترتیب برای اتوبوسها و کامیونتهای میانرده و اقتصادی، گزینهای مناسب محسوب میشود.
|
کاربردهای ترمز اگزوز |
توضیح |
|---|---|
|
خودروهای دیزلی سبک و متوسط |
جایگزینی ساده و کمهزینه برای ریتاردر |
|
مسیرهای کوتاه با سرازیری متوسط |
برای کنترل سرعت موقت و افزایش ایمنی |
|
ناوگان شهری و بینشهری |
کاهش استهلاک سیستم ترمز اصلی در رانندگی روزمره |
ریتاردر؛ قدرت آرامش در سرازیری
ریتاردر یا همان «Retarder» را میتوان پیشرفتهترین و مؤثرترین نوع ترمز کمکی در وسایلنقلیه سنگین دانست. این سیستم بهجای تمرکز روی موتور، مستقیما بر محور انتقال قدرت یا گیربکس اثر میگذارد و با استفاده از مقاومت مکانیکی یا مغناطیسی، از چرخش محور جلوگیری میکند. ریتاردرها دو نوع اصلی دارند: هیدرودینامیکی (با روغن) و الکترومغناطیسی (مانند تِلما). در نوع هیدرودینامیکی با ورود روغن به بین پرههای دو دیسک دوار، نیروی اصطکاک سیال باعث کاهش سرعت میشود؛ این سیستم بسیار قدرتمند و پایدار حتی در سرازیریهای ۲۰ کیلومتری هم میتواند بدون دخالت لنتها سرعت کشنده یا کامیون را کنترل کند؛ البته هزینه خرید اولیه و وزن بالاتری دارد.
|
کاربردهای ریتاردر |
توضیح |
|---|---|
|
کامیونهای سنگین و تریلرها |
کنترل پایدار سرعت در سرازیریهای طولانی |
|
اتوبوسهای بینشهری و گردشگری |
افزایش ایمنی و راحتی سرنشینان |
|
مسیرهای کوهستانی و پرشیب |
جلوگیری از داغ شدن ترمزهای اصلی |
اگرچه هر سه سیستم هدف مشابهی دارند که همان کاهش فشار از روی ترمزهای اصلی به شمار میرود اما در ساختار و کارایی تفاوتهای زیادی دارند:
- منبع تولید مقاومت: درحالیکه ترمز موتور از موتور استفاده میکند، ترمز اگزوز هم مسیر گاز خروجی را دستخوش تغییر کرده و نهایتا ریتاردر هم از محور انتقال قدرت نیرو میگیرد.
- قدرت ترمزگیری: ترمز موتور ضعیفترین است درحالیکه ریتاردر بیشترین کمک را به ترمزها خواهد کرد.
- هزینه و پیچیدگی: در مقایسه با ریتاردر که هزینه تهیهاولیه و نگهداری بالایی دارد، ترمز موتور و ترمز اگزوز گزینههای مقرونبهصرفهتری هستند.
- نگهداری: ترمز موتور عملا بدون نیاز به سرویس کاری میکند اما ریتاردر نیاز به بررسی روغن یا سیمپیچ دارد.
- کاربرد: هرکدام برای شرایط خاص طراحی شدهاند و گستره پهناوری از کامیونت شهری تا تریلیهای ۱۸ چرخ مورد استفاده قرار میگیرند.
فناوریهای تازه در ترمزهای کمکی
تحول اخیر در این سیستمها به سمت هوشمندسازی و الکترونیکی شدن پیش رفته است. امروزه ریتاردرها با سیستم ترمز ABS، کنترل پایداری (ESC) و واحدهای هوشمند ترمز ادغام شدهاند تا در لحظههای بحرانی بهصورت خودکار فعال شوند. در برخی کامیونهای اروپایی مانند ولوو FH یا اسکانیا سری R، سیستم «هماهنگکننده ترمز کمکی» وجود دارد که بسته به وزن، شیب جاده و دمای ترمزها تصمیم میگیرد کدام سیستم (موتور، اگزوز یا ریتاردر) فعال شود.
ناگفته نماند که برخی شرکتها مانند زد اف، تولیدکننده انواع جعبهدنده، با یکپارچهسازی ریتاردر در جعبهدنده به محصول تازهای به نام اینتاردر رسیده است. علاوه بر این، نسخههای الکترونیکی ریتاردر اکنون با قابلیت بازیابی انرژی تولیدشده در سرازیری، به کاهش مصرف سوخت کمک میکنند؛ گامی هوشمند که به حملونقل پایدار و کاهش ردپای دیاکسیدکربنی کامیونها و کشندهها کمک شایانی خواهد کرد.
۲۲۷۳۲۲
