داروهای HIV به شکل چشمگیری خطر ابتلا به آلزایمر را کاهش می‌دهند

این داروها که با عنوان «مهارکننده‌های ترانس‌کریپتاز معکوس نوکلئوزیدی» یا به اختصار NRTI شناخته می‌شوند، علاوه بر عملکرد ضدویروسی خود، نقش مهمی در مهار فعال‌سازی اینفلامازوم‌ها ایفا می‌کنند. اینفلامازوم‌ها سامانه‌هایی در بدن هستند که فرآیندهای التهابی را آغاز می‌کنند.

همین ویژگی مهارکنندگی باعث شد که تیمی از پژوهشگران آمریکایی این داروها را به‌عنوان گزینه‌ای بالقوه برای درمان آلزایمر مورد بررسی قرار دهند. آن‌ها داده‌های مربوط به ۲۷۱ هزار و ۱۹۸ نفر از افراد بالای پنجاه سال مبتلا به HIV یا هپاتیت B را در دو پایگاه بزرگ اطلاعات بیمه سلامت ایالات متحده تجزیه‌وتحلیل کردند.

نتایج این بررسی نشان داد افرادی که پیش‌تر از داروهای NRTI استفاده کرده بودند، در مقایسه با دیگر بیماران که از درمان‌های جایگزین بهره می‌بردند، کاهش چشمگیری در خطر ابتلا به آلزایمر داشته‌اند.

در پایگاه داده اداره بهداشت کهنه‌سربازان – که عمدتاً شامل مردان سالخورده است – مشخص شد که به‌ازای هر سال مصرف NRTI، خطر ابتلا به آلزایمر حدود ۶ درصد کاهش می‌یابد.

در پایگاه داده‌ی دیگری با عنوان MarketScan که شامل گروهی با تنوع سنی و جنسیتی بیشتر است، این کاهش خطر به‌ازای هر سال مصرف دارو حدود ۱۳ درصد برآورد شده است.

اگرچه این پژوهش از نوع مطالعات مشاهده‌ای است و نمی‌توان به‌طور قطعی رابطه‌ای علت و معلولی میان مصرف NRTI و کاهش خطر آلزایمر نتیجه‌گیری کرد، اما یافته‌ها نشان‌دهنده‌ی ارتباطی قوی هستند که ارزش مطالعات تکمیلی را دارد.

در گزارش منتشرشده آمده است: «کاهش خطر در دو پایگاه داده‌ی گسترده و متنوع بیمه سلامت، حتی پس از در نظر گرفتن بیماری‌های همراه مرتبط با آلزایمر، مشاهده شد.»

اینفلامازوم‌ها مانند زنگ هشدارهایی در بدن عمل می‌کنند که واکنش‌های التهابی را فعال می‌سازند و گمان می‌رود که در فرایند شکل‌گیری آلزایمر در مغز نقش داشته باشند.

اگرچه علت دقیق آغاز بیماری آلزایمر همچنان ناشناخته است، اما مشخص شده که التهاب عصبی ناشی از تجمع پروتئین‌های آمیلوئید بتا و تاو در بروز این بیماری دخیل است و ممکن است راهی برای مداخله درمانی فراهم سازد.

یکی از راهکارهای مؤثر برای تسریع در دستیابی به درمان آلزایمر، بهره‌برداری مجدد از داروهای موجود است. پژوهشگران این مطالعه اکنون خواستار انجام آزمایش‌های بالینی برای بررسی اثربخشی NRTIها در درمان آلزایمر هستند.

در حال حاضر، تلاش‌هایی برای کاهش عوارض جانبی احتمالی این داروها از جمله آسیب‌های کبدی و تأثیرات بر سیستم عصبی مرکزی در دست انجام است.

دکتر جایاکریشنا آمباتی، چشم‌پزشک دانشگاه ویرجینیا، در این‌باره می‌گوید: «ما داروی جدیدی به نام K9 توسعه داده‌ایم که نسخه‌ای ایمن‌تر و مؤثرتر از NRTIها محسوب می‌شود. این دارو در حال حاضر در آزمایش‌های بالینی برای سایر بیماری‌ها قرار دارد و قصد داریم آن را برای درمان آلزایمر نیز مورد آزمایش قرار دهیم.»

پیشرفت‌های اخیر در درک سازوکارهای آلزایمر و توسعه درمان‌های مؤثر برای آن، امیدواری‌های جدیدی را به همراه آورده‌اند. هرچند این مطالعه بر روی گروه خاصی از بیماران انجام شده، یافته‌ها به‌قدری قابل توجه هستند که انجام پژوهش‌های گسترده‌تر درباره راه‌های مهار التهاب در بدن را توجیه‌پذیر می‌سازند.

آمباتی در پایان می‌افزاید: «برآوردها حاکی از آن است که سالانه بیش از ده میلیون نفر در سراسر جهان به بیماری آلزایمر مبتلا می‌شوند. یافته‌های ما نشان می‌دهد که مصرف این داروها ممکن است از بروز تقریباً یک میلیون مورد جدید ابتلا در هر سال پیشگیری کند.»