راهنمای کامل کاهش عوارض جانبی شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی با هدف از بین بردن سلول‌های سرطانی طراحی شده است، اما داروهای شیمی‌درمانی نمی‌توانند همیشه فقط سلول‌های بدخیم را هدف بگیرند و به همین دلیل، به سلول‌های سالمِ در حال رشد سریع نیز آسیب می‌زنند.

همین موضوع علت اصلی بسیاری از عوارض جانبی شناخته‌شده شیمی‌درمانی است. با این حال، پزشکان امروز نسبت به گذشته ابزارها و داروهای بیشتری برای کنترل این عوارض در اختیار دارند و بسیاری از آنها قابل پیشگیری یا قابل مدیریت هستند.

به گزارش سیلاد و به نقل از مدنیوز، از آنجا که داروهای شیمی‌درمانی روی سلول‌های با سرعت تقسیم بالا اثر می‌گذارند، بافت‌هایی مانند مغز استخوان، فولیکول‌های مو، پوشش داخلی دستگاه گوارش و سلول‌های تولیدکننده اسپرم و تخمک در معرض آسیب قرار می‌گیرند. آسیب به مغز استخوان می‌تواند باعث کاهش گلبول‌های سفید و افزایش خطر عفونت، کاهش گلبول‌های قرمز و ایجاد کم‌خونی و خستگی، و کاهش پلاکت‌ها و افزایش خطر خونریزی شود.
 

درگیری فولیکول‌های مو نیز ریزش موقت مو را در سر و گاهی ابرو و مژه‌ها به‌دنبال دارد. تخریب سلول‌های پوشاننده معده و روده هم زمینه‌ساز تهوع، استفراغ، اسهال یا زخم‌های دهانی است.

خستگی یکی از شایع‌ترین شکایات بیماران تحت شیمی‌درمانی است؛ خستگی‌ای که می‌تواند ناشی از کم‌خونی، خودِ داروها، بی‌خوابی، استرس روانی یا ترکیبی از این عوامل باشد. برخی داروها همچنین روی اعصاب محیطی اثر گذاشته و باعث نوروپاتی می‌شوند؛ حالتی که با گزگز، بی‌حسی، احساس سوزش یا درد در دست‌ها و پاها شناخته می‌شود و گاهی لازم است برای پیشگیری از آسیب بیشتر، دوز یا نوع دارو تغییر کند. در موارد دیگر، شیمی‌درمانی می‌تواند روی قلب، کلیه‌ها، کبد یا ریه‌ها نیز اثرات سمی داشته باشد و به همین دلیل، آزمایش‌های خون و تصویربرداری در طول درمان برای پایش این اندام‌ها انجام می‌شود.

امروزه راهکارهای مؤثری برای کاهش این عوارض وجود دارد؛ از جمله داروهای ضدتهوع نسل جدید، فاکتورهای رشد برای کمک به بازیابی گلبول‌های سفید، مکمل‌های خون در صورت کم‌خونی شدید، و داروها یا تنظیمات درمانی برای کاهش درد و نوروپاتی. علاوه بر درمان دارویی، توصیه‌هایی مانند تغذیه مناسب، نوشیدن مایعات کافی، استراحت منظم در کنار فعالیت بدنی سبک، مراقبت خوب از دهان و پوست و گفت‌وگو صادقانه با تیم درمان درباره هر علامت جدید، نقش مهمی در کنترل عوارض دارد.

در نهایت، پیام اصلی برای بیماران این است که بسیاری از عوارض شیمی‌درمانی قابل کنترل هستند و نباید از مطرح کردن مشکلات خود با پزشک و پرستار خجالت بکشند؛ هر چه علائم زودتر گزارش شود، امکان مداخله مؤثرتر خواهد بود.