ذخیره‌سازی داده تا ۱۰ هزار سال با فناوری شیشه‌ای مایکروسافت

این پروژه که با نام پروژه سیلیکا شناخته می‌شود، بر استفاده از شیشه سیلیسی حکاکی‌شده با لیزر برای بایگانی داده‌هایی تمرکز دارد که از دست رفتن آن‌ها غیرقابل‌جبران است؛ داده‌هایی که باید در برابر تغییرات سخت‌افزاری، تحول فرمت‌ها و گذر زمانِ چند دهه‌ای یا حتی چند هزاره‌ای مقاوم بمانند.

به گزارش سیلاد و به نقل از Digitaltrends، بر اساس نتایج پژوهش‌های این شرکت، شیشه سیلیسیِ حکاکی‌شده با لیزر می‌تواند داده‌ها را تا ۱۰ هزار سال حفظ کند و در شرایط استاندارد نگهداری، حتی امکان افزایش طول عمر آن نیز وجود دارد. این فناوری بیش از آنکه برای استفاده‌های شخصی طراحی شده باشد، راهکاری برای بایگانی‌های سازمانی و نهادی به شمار می‌رود.
 

سازوکار ذخیره‌سازی داده در شیشه

در این فناوری، داده‌ها با استفاده از لیزرهای فوق‌سریع درون یک صفحه کوچک شیشه‌ای ثبت می‌شوند. اطلاعات دیجیتال ابتدا به نمادهایی تبدیل و سپس به نقاط سه‌بعدی بسیار کوچکی موسوم به «وکسل» نگاشت می‌شوند. این وکسل‌ها به‌صورت لایه‌لایه در ضخامت یک صفحه شیشه‌ای مربعی (با ابعادی در حدود یک لوح فشرده) حک می‌شوند.

فرآیند بازیابی داده‌ها دو مرحله دارد: نخست، از هر لایه شیشه تصویربرداری می‌شود و سپس نرم‌افزار اختصاصی، الگوهای ثبت‌شده را بازسازی می‌کند. در نهایت، یک سامانه رمزگشای مبتنی بر هوش مصنوعی داده‌ها را به اطلاعات قابل استفاده تبدیل می‌کند. اهمیت این مرحله در آن است که هرچند ذخیره‌سازی ماهیتی فیزیکی دارد، اما تفسیر و بازیابی معنا وابسته به ساختارهای ریاضی و الگوریتمی است.

مایکروسافت در پشتیبانی از این فناوری به مقاله‌ای داوری‌شده در مجله علمی Nature استناد کرده که نشان می‌دهد این سیستم می‌تواند داده‌ها را با قابلیت اطمینان بالا بنویسد، بخواند و رمزگشایی کند.
 

چرا ذخیره‌سازی شیشه‌ای اهمیت دارد؟

برای سازمان‌ها و نهادهایی که ملزم به نگهداری اسناد در بازه‌های زمانی چند دهه‌ای هستند، این فناوری می‌تواند تحولی اساسی ایجاد کند. رسانه‌های ذخیره‌سازی سنتی نیازمند تعویض دوره‌ای، پایش مستمر و مدیریت خطراتی مانند خرابی فیزیکی، فرسایش و آسیب‌های محیطی هستند.

مایکروسافت اعلام کرده است که صفحات شیشه‌ای مورد استفاده در این پروژه حتی در دمای ۲۹۰ درجه سانتی‌گراد نیز می‌توانند بیش از ۱۰ هزار سال دوام بیاورند. همچنین شیشه سیلیسی در برابر رطوبت، تداخل الکترومغناطیسی و جابه‌جایی‌های متداول مقاوم است.

البته این فناوری تمام ریسک‌های بلندمدت را حذف نمی‌کند. بایگانی‌های حرفه‌ای همچنان به فرآیندهای منظم راستی‌آزمایی، افزونگی داده و چارچوب‌های مدیریتی پایدار نیاز دارند. با این حال، کاهش دفعات تعویض رسانه‌های اصلی می‌تواند در بلندمدت به کاهش هزینه‌ها و پیچیدگی‌های عملیاتی منجر شود.
 

چالش‌های پیشِ رو

با وجود پیشرفت‌های اعلام‌شده، این فناوری هنوز در مراحل اولیه قرار دارد. دسترسی به تجهیزات خوانش اختصاصی یکی از چالش‌های کلیدی است و سامانه باید توان نوشتن داده را به سطحی برساند که پاسخ‌گوی مقیاس‌های عملیاتی گسترده باشد. همچنین توسعه یک اکوسیستم مقرون‌به‌صرفه شامل سخت‌افزارهای خوانش و زیرساخت‌های پشتیبان برای سازمان‌هایی که تمایل به راهکارهای سفارشی ندارند، از دیگر الزامات تجاری‌سازی این فناوری است.

از سوی دیگر، ماندگاری فیزیکی شیشه تنها بخشی از مسئله است. دسترسی بلندمدت به مشخصات فنی، روش‌های پایدار رمزگشایی و نرم‌افزارهایی که در آینده نیز قادر به تفسیر داده‌های ذخیره‌شده باشند، آزمونی مهم برای موفقیت نهایی این پروژه محسوب می‌شود.

در مجموع، پروژه سیلیکا را می‌توان نشانه‌ای از تغییر رویکرد در حوزه ذخیره‌سازی بایگانی دانست. با این حال، برای سازمان‌هایی که امروز به دنبال تضمین ماندگاری داده‌های خود هستند، همچنان توصیه می‌شود از راهبرد نگهداری چندنسخه‌ای بر بستر رسانه‌های اثبات‌شده استفاده کرده و در انتخاب ارائه‌دهندگان خدمات، به شفافیت مدل قیمت‌گذاری، توان عملیاتی و دسترس‌پذیری تجهیزات خوانش توجه ویژه داشته باشند.