فاخره بهبهانی: دکتر حدیث غفاری خلیق، روانشناس، مشاور و مدرس دانشگاه در گفتوگو با سیلاد میگوید: دیابت، تنها یک بیماری جسمی نیست؛ بلکه شرایطی است که بدن و ذهن به طور مستقیم و مداوم روی یکدیگر اثر میگذارند. مدیریت قند خون، تزریق انسولین، پایش رژیم غذایی و سازگاری با محدودیتها، همگی چالشی روانی به همراه دارند. به همین دلیل روان شناسی امروز معتقد است که درمان دیابت بدون توجه به سلامت روان، ناقص و کم اثر خواهد بود.
استرس، قند خون را متلاطم میکند
یکی از مهمترین عوامل موثر بر قند خون، استرس است. استرس سبب ترشح هورمونهایی مانند کورتیزول و آدرنالین میشود. این هورمونها در بدن قند خون را افزایش میدهند تا انرژی فوری فراهم کنند. این روند در افراد مبتلا به دیابت، کنترل بیماری را سخت تر و نیاز به دارو یا انسولین را بیشتر میکند. به همین دلیل، کاهش استرس روانی یکی از مؤثرترین روشهای بهبود کنترل دیابت است.
دشمنان مدیریت دیابت
افسردگی و اضطراب؛ دشمنان مدیریت دیابت هستند. بیش از یک سوم افراد مبتلا به دیابت درجاتی از افسردگی یا اضطراب را تجربه میکنند. این مشکلات باعث میشوند فرد انگیزه کمتری برای ورزش یا رژیم غذایی داشته باشد، پایش قند خون را به موقع انجام ندهد، احساس خستگی و بی ارزشی کند و تصمیم گیریهای ناسالم داشته باشد. درمان افسردگی و اضطراب با روان درمانی، احتمال کنترل موفق دیابت را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
روشهای کنترل نوسانات قند خون
تغییر سبک زندگی ستون اصلی درمان دیابت است. اما تغییر رفتار بدون حمایت روان شناختی معمولاً پایدار نمی ماند. درمانهایی مانند رفتار درمانی شناختی (CBT)، مصاحبه انگیزشی، آموزش مهارتهای مدیریت هیجان، ذهن آگاهی و روشهای تن آرامی مانند: مدیتیشن، تنفس عمیق، یوگا و ریلکسیشن عضلانی بسیار تاثیر گذارند. روشهای تن آرامی باعث کاهش استرس، کاهش سطح کورتیزول و در نتیجه کاهش پایدار قند خون میشوند. بسیاری از بیماران گزارش میکنند با انجام روزانه ۱۰–۱۵ دقیقه این روشها، نوسانات قند خون شان کمتر شده است.
دیابتیها از تنهایی دوری کنند
نقش حمایت اجتماعی و خانوادگی در درمان دیابت غیرقابل انکار است. تنهایی و نداشتن حمایت عاطفی باعث تشدید استرس و کاهش انگیزه شخص میشود. برعکس، حضور اطرافیانِ همراه حتی در حد یادآوری دارو، همراهی در پیاده روی یا حمایت عاطفی سبب بهتر شدن پایبندی به درمان، کاهش افسردگی و پایدار شدن قند خون میگردد.
روان درمانی در دیابت نوع دو نقش پررنگی دارد
بسیاری از بیماران تبعیت درمانی ندارند و حتی با داشتن بهترین پزشکان و داروها بهبودی مورد انتظار، حاصل نمیشود. اما ترکیب درمان پزشکی با مداخلههایهای روان شناختی مثل مدیریت استرس، اصلاح سبک زندگی و حمایت اجتماعی، کامل ترین و موثرترین نوع درمان برای کنترل بیماری دیابت است.
مراقبتهای روانی در دیابت تنها برای “احساس بهتر” نیست؛ بلکه به طور مستقیم روی قند خون، هورمونها، رفتارها و کیفیت زندگی اثر میگذارد. البته یادآوری میشود، روان شناسی به تنهایی نمی تواند دیابت را درمان کند به خصوص دیابت نوع یک که نیازمند انسولین است و «درمان روانی» به تنهایی کافی نیست. اما در دیابت نوع دو عوامل روانی و رفتاری نقش بسیار پررنگ تری دارند و یکی از قدرتمندترین ستونهای درمان دیابت هستند.
۴۷۲۳۲
