به گزارش سیلاد، اتوبوسها یکی پس از دیگری وارد ایستگاه میشوند؛ اتوبوسهایی که اکثر آنها با بدنههایی فرسوده و رنگباخته، صندلیهای شکسته و شیشههایی که تنها با وصلههای ناپایدار سرپا ماندهاند پشت سر هم صف میکشند.
صدای موتورهای سنگین و دود سیاه، فضای پایانه را پُر کرده و مسافران با قدمهایی کند و بیرمق خود را به اتوبوس مورد نظر خود میرسانند و یکی یکی سوار میشوند؛ برخی ایستاده، برخی نشسته و همه در انتظار رسیدن به مقصدی که شاید ساعتها طول بکشد.
هر پیچ، هر توقف؛ تعادل بر باد
در یکی از ایستگاهها پیرزنی پس از سوار شدن با دست لرزانش میله سرد کنار صندلی را میگیرد تا خودش را برای نشستن آماده کند. صدای نفسهای کوتاهش در میان همهمه اتوبوس گم شده و وقتی خودش را به سمت محل نشستن میکشاند صندلی زیر پایش لق میزند، انگار هر لحظه ممکن است فرو بریزد اما او آرام آرام خودش را بر روی صندلی جای میدهد و بیآنکه چیزی بگوید مینشیند و نگاهش را به بیرون از پنجره میدوزد.
در همان لحظه دانشجویی که با عجله خود را به اتوبوس رسانده در تلاش است تا کولهاش را میان ازدحام جا دهد؛ شهروند دیگری هم که به نظر میرسد کارمند باشد در حالی که کیف چرمیاش را محکم در دست گرفته از پلههای اتوبوس بالا میآید و با چهرهای مات به دنبال صندلی خالی میگردد؛ او پس از اینکه نگاهی به اطرافش میاندازد و هیچ صندلی خالی نمییابد ناچار میایستد، قامتش را به میله لرزان اتوبوس تکیه میدهد و با بیحوصلگی انتظار حرکت را میکشد.
سرانجام اتوبوس پس از توقفی طولانی با لرزشی سنگین شروع به حرکت میکند؛ هنوز دقایقی از حرکت اتوبوس نگذشته که راننده بیتوجه به جمعیت پشت سرش، گوشی موبایل را در دست گرفته و سرگرم مکالمه میشود.
پیشروی اتوبوس چنان آهسته است که گویی زمان در مسیر متوقف شده؛ هر پیچ و هر توقف تعادل مسافران ایستاده را برهم میزند و آنها تلاش میکنند از برخورد با یکدیگر جلوگیری کنند.
هوای سرد درون اتوبوس نیز همچون سایهای سنگین بر شانههای مسافران نشسته؛ نبود سیستم گرمایشی مناسب باعث شده هوای سردی درون اتوبوس جریان داشته باشد؛ نفسها در سرمای صبحگاهی به بخار تبدیل میشوند؛ زنی میانسال شال خود را محکمتر میپیچد تا سرما را کمتر احساس کند و کودکی که کنار پدرش نشسته برای گرم شدن، خودش را در آغوش پدر مچاله کرده؛ مسافری دیگر هم که سرما و کندی حرکت اتوبوس باعث بیقراری او شده مدام به ساعت مچیاش نگاه میکند.
هنوز مدت زمان زیادی از حرکت اتوبوس نگذشته که زمزمههای اعتراض در میان جمعیت بالا میگیرد؛ گلایههایی آرام شبیه به فریاد شهری که سالهاست به این فرسودگی خو کرده؛ گفتگوی مسافران هرچند آرام حاکی از نارضایتی مشترک آنان است؛ کندروی، سرمای آزاردهنده و بیتوجهی راننده.
اتوبوس همچنان در مسیر میلغزد، بیشتاب و بیروح و شهر از پشت شیشههای لرزانش عبور میکند اما این روایت تنها روایت یک مسیر در روزی سرد نیست بلکه تصویری از وضعیتی است که هر روز در حال تکرار شدن است؛ تصویری از فرسودگی ناوگانی که چهره شیراز را در آینه حملونقل عمومی کدر ساخته است.
از مسافرگیری در محلهای غیرمجاز تا توقف برای انجام کارهای شخصی
علی زارع یکی از مسافران جوان در این باره به ریواس جنوب گفت: هر روز همین داستان تکرار میشود؛ تأخیر در شروع حرکت اتوبوس وقت ما را میگیرد. من باید به محل کار برسم اما این تأخیرها برنامه روزانهام را مختل میکند.
او ادامه داد: مسافرگیری در محلهای غیرمجاز هم مشکلساز شده؛ بارها دیدهام راننده کنار خیابان توقف میکند و مسافر سوار میکند؛ این کار هم خطرناک است و هم نظم مسیر را برهم میزند.
رضا محمدیپور شهروند دیگر شیرازی نیز سوار کردن مسافر بیش از ظرفیت اتوبوس را معضل بزرگی دانست و گفت: وقتی ازدحام زیاد میشود، نه راحتی باقی میماند و نه امنیت؛ در این شرایط حتی نفس کشیدن سخت میشود و ممکن است کودکان و افراد کهنسال آسیب ببینند.
او که از تخلفات برخی رانندگان نیز بسیار گلایهمند بود اضافه کرد: بارها دیدهام راننده در طول مسیر برای انجام کارهای شخصی توقف میکند؛ این کار نه تنها خلاف مقررات است بلکه باعث معطلی مسافران میشود؛ در واقع مشکل اصلی پایبند نبودن برخی رانندگان به مقررات راهنمایی و رانندگی و حتی اتوبوسرانی است.
نبود تجهیزات سرمایشی گرمایشی
زهرا توکلی هم از دیگر شهروندانی است که هر روز مجبور است مسیر رفت و آمد خود به محل کار را با اتوبوس طی کند؛ او از فرسودگی ناوگان حمل و نقل شهری و نبود سیستم سرمایشی و گرمایشی مناسب در اتوبوسها گلایه دارد و میگوید این شرایط نه تنها آسایش مسافران را سلب کرده بلکه سلامت آنان را نیز تهدید میکند.
این بانوی جوان یادآور شد در روزهای سرد زمستان، نبود گرمایش کافی موجب بیماریهایی مانند سرماخوردگی میشود و در تابستان گرمای طاقتفرسا، نشستن در این اتوبوسها را دشوار میسازد.
او درخواست کرد که مدیریت شهری با نوسازی ناوگان و تجهیز اتوبوسها به امکانات استاندارد، کیفیت خدمات حملونقل عمومی را ارتقا دهد.
متولیان چه میگویند؟
حال این پرسش مطرح است که چگونه شهری مانند شیراز با ظرفیت گردشگری بالا میتواند با ناوگانی چنین فرسوده، تصویر خود را به ایران و جهان عرضه کند؟
پرسشی که رئیس اداره حمل و نقل مسافر شهرداری شیراز در پاسخ به آن گفت: ناوگان حمل و نقل عمومی همواره از ناحیه دولتها مورد حمایت بودهاند؛ در واقع حوزه حمل و نقل شهری که بخشی از آن را ناوگان تاکسی، اتوبوس و مترو تشکیل داده میبایست از ناحیه دولتها مورد توجه و پشتیبانی قرار گیرد.
رامین طالبی در گفتگو با ریواس جنوب افزود: طی سالهای گذشته به لحاظ شرایط تحریمی و محدودیتهای منابع، در این بخش اقدامات شایان توجهی صورت نگرفته؛ با این حال در سال جاری شهرداری شیراز اقدام به خرید ۲۷ دستگاه میدلباس کرده که این اقدام مبلغی بیش از ۲۰۰ میلیارد تومان را به خود اختصاص داده اما این میزان خرید که بدون هرگونه حمایت مالی از سوی دستگاههای متولی صورت گرفته نمیتواند پاسخگوی ناوگان نسبتا فرسوده کلانشهرها باشد.
او ادامه داد: امروزه خرید هر دستگاه اتوبوس بیش از ۱۵ میلیارد تومان هزینه دارد لذا برای خرید حداقل ۱۰ دستگاه اتوبوس باید مبلغی بیش از یک صد و ۵۰ میلیارد تومان تأمین شود که این میزان در برابر حجم تقاضا و لزوم نوسازی ناوگان با تعداد بیش از ۸۰۰ دستگاه بسیار اندک و ناچیز است اما با همه این محدودیتها شهرداری شیراز اعتباری معادل ۳۰۰ میلیارد تومان را در بودجه سالیانه سازمان مدیریت حمل و نقل مسافر پیشبینی کرده که با توجه به مذاکرات صورت گرفته با شرکتهای تولیدی داخلی، مقرر شده پیش از سال آتی فرآیند انعقاد قرارداد شکل گیرد؛ اگرچه تحقق این امر نیز نمیتواند پاسخگوی حجم نیازهای عینی مدیریت شهری شیراز باشد.
طالبی حل این مشکل را در گرو اختصاص ردیفهای اعتباری در سطوح ملی برای تمامی کلانشهرها به ویژه کلانشهر شیراز دانست و ادامه داد: در حال حاضر شیراز از ۸۰۰ دستگاه اتوبوس شهری بهره میبرد که حدود ۷۰۰ دستگاه آن فعال است.
او در خصوص تخلفات رانندگان اتوبوس هم گفت در شیراز جذب و به کارگیری رانندههای اتوبوسها به بخش خصوصی واگذار شده اما نظارت بر عملکرد رانندگان توسط بازرسان شهرداری انجام میشود؛ با این حال این نظارتها نمیتواند آنطور که باید پاسخگو باشد و توقعات را برآورده کند چراکه بسیاری از مشکلات رانندگان مانند تندروی و کندروی به کمبود ناوگان برمیگردد اما در تلاش هستیم تا با به کارگیری رویکردهای نظارتی از طریق هوشمندسازی برای حل این نوع مشکلات وارد عمل شویم.
اگرچه میزان تحقق اهداف شهرداری شیراز برای ساماندهی حمل و نقل شهری از اهمیت بسیاری برخوردار است اما نباید فراموش کنیم شیراز با اماکن تاریخی و گردشگری و نقش بیبدیلش در فرهنگ ایران، هر ساله میزبان گردشگران داخلی و خارجی قابل توجهی است و همین گردشگران وقتی پایشان به ایستگاههای اتوبوس میرسد با واقعیتی متفاوت روبهرو میشوند؛ اتوبوسهایی که بیشتر شبیه یادگارهای دهههای گذشتهاند تا وسیلهای مدرن برای جابهجایی در شهری تاریخی؛ لذا ضروری است مدیران شهری هر چه سریعتر برای ساماندهی وضعیت حملونقل چارهاندیشی کنند و در اسرع وقت راهکاری عملی برای برونرفت از مشکلات حملونقل ارائه دهند.
