به گزارش سیلاد، به نقل از دیجیاتو، هنگامی که فشار بیش از حد (ناشی از عوامل مکانیکی یا هیدرولیکی) به شاتون وارد شود، این قطعه مهم ممکن است خم شود، بشکند یا از جای خود خارج شود. در شدیدترین حالت، شاتون شکسته ممکن است از دیواره بلوک سیلندر یا کارتر خارج شود و آسیبهای فاجعهبار و غیرقابل جبرانی به موتور وارد کند. این موضوع را تحت عنوان شاتون زدن ماشین میشناسیم.
شاتون زدن یکی از بدترین خرابیهای ممکن برای موتور و تقریباً همیشه ناشی از ترکیب عوامل مکانیکی و حرارتی است.
۱. روغنکاری نامناسب
مهمترین و رایجترین عامل، نقص در سیستم روغنکاری است. کمبود روغن یا کیفیت پایین روغن موتور باعث میشود یاتاقانهای متصل به شاتون به درستی روانکاری نشوند. در نتیجه، یاتاقانها فرسوده میشوند، اصطکاک افزایش مییابد، حرارت بالا میرود و نهایتاً شاتون آسیب میبیند.
۲. داغ شدن بیش از حد موتور
بالا رفتن دمای موتور به دلایل مختلف (مانند خرابی واتر پمپ، ترموستات یا نشتی رادیاتور)، باعث انبساط بیش از حد قطعات فلزی و کاهش تحمل مکانیکی آنها میشود. این حرارت بالا بهطور مستقیم به یاتاقانها آسیب رسانده و آنها را ذوب میکند و زمینه را برای شکستن شاتون ممکن میسازد.
۳. خرابی یاتاقان
خرابی و فرسایش یاتاقانهای شاتون (بهدلیل روغن کثیف یا فشار بیش از حد) باعث ایجاد لقی بین شاتون و میللنگ میشود. این لقی منجر به ضربات متوالی و شدید میشود که به مرور زمان میله شاتون را تضعیف کرده و باعث شکستگی آن میشود.
۴. خرابی گژن پین
گژن پین (Gudgeon Pin) شاتون را به پیستون متصل میکند. خرابی یا قفل شدن این پین بهدلیل روغنکاری ضعیف یا تنش زیاد، میتواند باعث ایجاد فشار غیرعادی روی میله شاتون و در نهایت خم شدن یا شکستن آن شود.
۵. نفوذ آب به سیلندر
این مورد که به آن قفل هیدرولیکی گفته میشود، یکی از دلایل ناگهانی شاتون زدن است. اگر آب (مثلاً هنگام عبور از یک گودال عمیق یا خرابی واشر سرسیلندر) به داخل محفظه احتراق نفوذ کند، در هنگام حرکت پیستون به سمت بالا مقاومت زیادی ایجاد میشود که باعث خم شدن یا شکستن شاتون خواهد شد.
پس از عبور از آبگرفتگیها، اگر شاهد روشن شدن چراغ چک خودرو بودید، حتماً سیستم احتراق و سیلندرها را بررسی کنید.
۶. احتراق ناقص و کوبش موتور
زمانبندی نادرست جرقهزنی یا استفاده از سوخت نامناسب (اکتان پایین) باعث احتراق پیش از موعد یا کوبش موتور میشود. این احتراق ناقص در طولانی مدت به شاتون فشار وارد کرده و آن را تضعیف میکند.
۷. ضربه شدید و تصادف
در تصادفات شدید، بهخصوص اگر ضربه به قسمت زیرین کارتر وارد شود، ممکن است به طور مستقیم به شاتون و میللنگ آسیب برسد یا سیستم روغنکاری مختل شود.
۸. رانندگی در دور موتور بالا
رانندگی مکرر و طولانیمدت در دورهای موتور بسیار بالا (نزدیک به خط قرمز دورسنج) فشار مکانیکی و حرارتی زیادی به شاتون و یاتاقانها وارد میکند، عمر مفید آنها را به شدت کاهش میدهد و احتمال شکستگی را بالا میبرد.
درک نحوه عملکرد فلایویل و گیربکس کمک میکند بدانید چرا رانندگی در دور موتور بالا به اجزای داخلی موتور فشار وارد میکند.
نشانههای شاتون زدن خودرو
شاتون زدن یک خرابی پنهان نیست و معمولاً نشانههای واضحی دارد که باید فوراً مورد توجه قرار گیرند.
۱. نشانه صوتی
شاخصترین علامت، صدای تقتق، ضربه یا کوبش فلزی تیز و ریتمیک است که معمولاً از پایین موتور به گوش میرسد. این صدا با افزایش دور موتور سریعتر و با کاهش آن کندتر میشود. صدای ناشی از شاتون زدن معمولاً تیزتر، خشنتر و بلندتر از صدای یاتاقان زدن است و حس کوبش شدیدتری را القا میکند.
۲. کاهش قدرت موتور
هنگامی که شاتون خم شود یا بشکند، تعادل و زمانبندی دقیق حرکت پیستونها به هم میخورد. این ناهماهنگی مستقیماً به کاهش شدید و ناگهانی قدرت موتور منجر میشود، به طوری که خودرو برای شتاب گرفتن یا حفظ سرعت دچار مشکل میشود.
۳. تغییر شکل شاتون
در موارد خاص، شاتون شکسته میتواند بدنه بلوک سیلندر را سوراخ کرده و در بخش زیرین موتور قابل مشاهده باشد.
۴. افت فشار روغن
بهدلیل آسیب به یاتاقانها و شاتونها، لقی در میللنگ افزایش مییابد. این افزایش لقی باعث نشت شدید روغن از اطراف یاتاقانها میشود که نتیجه آن افت فشار روغن و روشن شدن چراغ هشدار روغن موتور است.
تفاوت شاتون زدن با یاتاقان زدن
اگرچه شاتون زدن و یاتاقان زدن اغلب با یکدیگر رخ میدهند و علائم صوتی مشابهی دارند، اما از نظر فنی متفاوت هستند:
یاتاقان زدن زمانی رخ میدهد که لایههای نازک یاتاقان بین شاتون و میللنگ، فرسوده یا ذوب میشوند. این خرابی باعث افزایش لقی و ایجاد صدای تقتق میشود.
شاتون زدن نتیجه مستقیم خرابی فیزیکی یا تغییر شکل میله شاتون است که معمولاً ناشی از یک رویداد ناگهانی یا یاتاقان زدن شدید است.
در واقع یاتاقان زدن ممکن است گاهی اوقات منجر به شاتون زدن شود.
راههای جلوگیری از شاتون زدن
پیشگیری از شکستن شاتون، در واقع با سه عامل اصلی آن یعنی روغن، حرارت و ضربه ارتباط دارد. در ادامه نکات فنی و نکاتی که در سبک رانندگی باید رعایت کرد را توضیح دادهایم.
روغنکاری کامل: تعویض روغن و فیلترها در فواصل زمانی مناسب و طبق توصیه سازنده. همیشه از روغن با گرید و استاندارد مشخص مانند API/ACEA استفاده کنید.
کنترل سطح روغن: سطح روغن را بهصورت هفتگی با گیج چک کنید و مطمئن شوید که همیشه در محدوده مجاز قرار دارد.
سلامت سیستم خنککننده: از عملکرد صحیح ترموستات، فن رادیاتور، واتر پمپ و سطح ضدیخ اطمینان حاصل کنید تا موتور هرگز بیش از حد داغ نشود.
استفاده از سوخت مناسب: همیشه از سوختی با عدد اکتان توصیهشده توسط سازنده استفاده کنید تا از احتراق ناقص و کوبش جلوگیری شود.
بررسی زیر خودرو: قبل از تعویض روغن، کارتر و زیر موتور را برای علائم ضربه یا نشتی بررسی کنید.
اجتناب از دور موتور بالا: از رانندگی طولانیمدت در محدوده دور موتور نزدیک به خط قرمز پرهیز کنید.
رانندگی محتاطانه در آب: هرگز با سرعت زیاد از گودالهای عمیق یا مناطق آبگرفته عبور نکنید تا از خطر قفل هیدرولیکی جلوگیری شود.
گرم کردن موتور: در فصول سرد، اجازه دهید موتور برای چند دقیقه به آرامی کار کند تا روغن به تمام نقاط سیستم برسد و از تنش لحظهای جلوگیری شود.
۵۸۵۸
