جلسهای که میان دونالد ترامپ، ونس معاون او، و زلنسکی برگزار شد، به یکی از پرتنشترین و بحثبرانگیزترین لحظات تاریخ سیاست معاصر تبدیل شده است. این رویداد، که بهطور زنده از تلویزیون پخش شد، به تعبیر روزنامه ایندیپندنت، «این اتفاق در تاریخ شوکآورترین و بیرحمانهترین اتفاق سیاسی در پخش زنده» بود. «این لحظهای بود که یک ملت از نقشه جهان محو شد. این اتفاق فراتر از مرزهای اوکراین رفت و نقطه عطفی در تاریخ اروپا بود. زلنسکی کوچک قامت برای حیات خودش و کشورش شجاعانه جنگید اما از کاخ سفید اخراج شد.»
مدودف رئیسجمهور سابق روسیه سرخوش از این اتفاق بزرگ نوشت: «این خوک کثیف و بیادب (زلنسکی) بالاخره در کاخ سفید سیلی محکمی خورد. ترامپ به درستی میگوید رژیم کییف در حال قمار با جنگ جهانی سوم است.» اما نانسی پلوسی، رئیس سابق مجلس نمایندگان آمریکا، این ماجرا را «شکستی برای ترامپ» خواند و مدعی شد که او «خود را در برابر مردم جهان در کنار پوتین قرار داد.» برخی رهبران اروپایی نیز واکنش نشان دادند. جوزپ بورل، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، این جلسه را «نمایشی شرمآور» خواند که «به دور از جایگاه یک رئیسجمهور آمریکا» بود.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، حمایت قاطع خود از اوکراین را اعلام کرد، درحالیکه رهبران اسپانیا و لهستان نیز بر ادامه حمایتشان از کییف تأکید کردند. وزیر امور خارجه آلمان نیز گفت: این رسوایی روشن کرد که نظم باید بیش از هر زمان دیگری در برابر قدرتهای قوی تر محافظت شود. استارمر نخست وزیر انگلستان هم بدون اشاره به این جلسه بر حمایت از اوکراین تاکید کرد.
این رویداد یک پیام جدی برای متحدان و مخالفان آمریکا داشت. متحدانی همچون تایوان و کره جنوبی باید در مورد میزان اتکای خود به آمریکا تجدیدنظر کنند، درحالیکه حکومت چین و جمهوری اسلامی این را نشانهای از بیثباتی در سیاست خارجی واشنگتن خواهند دانست. اما در میان متحدان آمریکا فقط یک استثناء وجود دارد که ترامپ بعید است به او پشت کند و آن اسرائیل است که با وجود لابی قدرتمند اسرائیل نفوذ گسترده ای بر دولت ترامپ دارد. شاید اگر اوکراین هم چنان لابی پرنفوذی داشت جلسه جمعه شب به گونهای دیگر پیش میرفت.
فرصتها و تهدیدها برای ایران
این اتفاق پیامهای متناقضی برای ایران به همراه دارد. از یک طرف اینکه آمریکا پشت یک متحد خود را خالی کرده و این صحنه خوشایندی برای مسئولان ایرانی است. اما اگر آمریکا و روسیه رابطهای نزدیکتر برقرار کنند، کشورمان در موقعیت پیچیدهای قرار میگیرد. روسیه ممکن است از ایران به عنوان یک کارت برای تامین منافع خود استفاده کند. جمهوری اسلامی باید روابط با روسیه و دیگر قدرتها را بهطور راهبردی مدیریت کند و اجازه ندهد دشمنی دائمی و ایدیولوژیک با آمریکا، کشورمان را در دام روسیه و چین گرفتار کند. چرا که این قدرتها بر اساس منافع خود عمل میکنند، نه دعواهای ایدیولوژیک.
معامله ترامپ و پوتین بر سر ایران؟
برخی تحلیلها مدعی هستند آمریکا و روسیه پشت پرده با هم معامله کردهاند. آمریکا اوکراین را قربانی میکند و روسیه مثل همیشه پشت ایران را خالی خواهد کرد تا با دست پر از جنگ نفسگیر اوکراین خارج شود. لکن باید به این نکته توجه داشت که اوکراین بهطور کامل وابسته به قدرتهای غربی و آمریکا در جنگ با روسیه است. در حالی که ایران، استقلال عمل بیشتری در سیاستهای خود دارد. هرچند ممکن است اتحاد میان روسیه و آمریکا تهدیدی برای ایران باشد، اما ایران هیچگاه بهطور کامل تحت نفوذ روسیه قرار نداشته است.
روسیه حتماً از رابطه با ایران بهعنوان یکی از ابزارهای خود در تعاملات بینالمللی استفاده میکند، اما فارغ از دعواهای جناحی، روسیه بر ایران نفوذی مشابه آمریکا بر اوکراین، ندارد و پوتین نمیتواند رفتاری مشابه زلنسکی با مثلاً رئیسجمهور پزشکیان داشته باشد. اما این را باید بدانیم که اگر پوتین چنان نفوذی داشته باشد بعید است از ترامپ جوانمردتر باشد.
بهویژه بعد از جنگ اوکراین، روسیه در جایگاهی نیست که بتواند همانند رفتار آمریکا با اوکراین با ایران نیز همانگونه برخورد کند. بلکه در جنگ اوکراین این روسیه بود که به تجهیزات و موشکها و پهبادهای ایران نیاز داشت. گرچه بعد از سقوط بشاراسد در سوریه و ضرباتی که متحدان ایران در جنگ با اسرائیل دیدهاند شرایط تغییر کرده، اما همچنان روسیه در شرایط چندان مناسبی نیست و در سوریه خود نیز بازنده بوده است.
در هر صورت اتفاقی که در آن شب طوفانی در کاخ سفید رخ داد نه اولین و نه آخرین اتفاق از این قبیل است. قدرتهای بزرگ برای منافع خود همواره بر سر قدرتهای کوچکتر معامله کردهاند و معامله خواهند کرد.
کارشناس مسائل آمریکا
21212